Bir ölkənin iqtisadi gücü təkcə nə qədər gəlir əldə etməsi ilə ölçülmür. Həmin gəlirləri necə idarə etməsi, hansı layihələrə sərmayə qoyması və gələcək üçün nə qədər maliyyə imkanları yaratması da əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi iqtisadi siyasət diqqət mərkəzindədir. Ölkə müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, genişmiqyaslı sosial layihələr və infrastruktur quruculuğu kimi böyük xərcləri xarici borclanmaya müraciət etmədən, öz maliyyə resursları hesabına həyata keçirir.
İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun Milli Məclisdə 2027-ci ilin dövlət büdcəsi layihəsinin müzakirəsi zamanı səsləndirdiyi fikirlər də Azərbaycanın iqtisadi inkişaf modelinin əsas xüsusiyyətlərini ortaya qoyur. Nazir bildirib ki, ölkənin qarşısında duran mühüm vəzifələr daxili resurslar hesabına yerinə yetirilir. Bu, sadəcə maliyyə göstəricisi deyil, eyni zamanda iqtisadi müstəqilliyin və dövlətin maliyyə imkanlarının göstəricisidir.
Dünyanın bir çox ölkəsi iri infrastruktur layihələrini, müdafiə xərclərini və sosial proqramları maliyyələşdirmək üçün xarici kreditlərə üz tutur. Azərbaycan isə malik olduğu maliyyə resurslarından istifadə etməklə bu istiqamətlərdə müstəqil qərarlar qəbul etmək imkanını qoruyur. Başqa sözlə, ölkə öz inkişaf gündəliyini müəyyənləşdirərkən əlavə borc öhdəlikləri yaratmadan hərəkət edə bilir.
89 milyard dollarlıq ehtiyat Azərbaycanın maliyyə gücünün göstəricisidir
Nazirin açıqladığı ən diqqətçəkən rəqəmlərdən biri strateji valyuta ehtiyatları ilə bağlıdır. Belə ki, 2026-cı il noyabrın 1-nə Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları 2018-ci ilin sonu ilə müqayisədə iki dəfə artaraq təxminən 89 milyard dollara çatıb.
Bu rəqəmin əhəmiyyətini anlamaq üçün strateji valyuta ehtiyatlarının nə olduğunu bilmək kifayətdir. Sadə dillə desək, bu ehtiyatlar dövlətin maliyyə təhlükəsizliyini təmin edən böyük bir iqtisadi güc mənbəyidir. Ölkənin belə ehtiyatlara malik olması həm daxili iqtisadi sabitliyin qorunmasına, həm də beynəlxalq iqtisadi proseslərdə daha sərbəst qərarlar qəbul etməsinə imkan verir.
89 milyard dollar Azərbaycanın yalnız bugünkü maliyyə imkanlarını deyil, gələcək inkişaf layihələrini də dəstəkləyə biləcək potensialını göstərir. Bu resurslar ölkənin investisiya imkanlarını genişləndirir, iqtisadi dayanıqlığını gücləndirir və strateji layihələrin maliyyələşdirilməsində mühüm rol oynayır.
Əslində, dövlətin maliyyə gücü onun qarşısına daha böyük hədəflər qoymasına imkan verir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan quruculuq işləri, yeni yolların, yaşayış məntəqələrinin, məktəblərin, xəstəxanaların və digər infrastruktur obyektlərinin tikintisi bu imkanların real nəticələridir.
Qeyri-neft ixracında 2,5 dəfə artım: Azərbaycan yeni iqtisadi mərhələyə keçir
Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafında ən mühüm istiqamətlərdən biri gəlir mənbələrinin şaxələndirilməsidir. Yəni ölkə iqtisadiyyatının yalnız neft və qaz gəlirlərindən asılı qalmaması, digər sahələrin də iqtisadiyyata daha böyük töhfə verməsi hədəflənir.
Mikayıl Cabbarovun açıqlamasına görə, 2026-cı ilin gözlənilən nəticələri nəzərə alınmaqla, Azərbaycanın qeyri-neft-qaz ixracı 2018-ci illə müqayisədə 2,5 dəfə artacaq. Cari ilin ilk 10 ayında Neft Fondunun qızıl əməliyyatları nəzərə alınmadan qeyri-neft-qaz ixracı 20 faizdən çox artaraq 3,6 milyard dollara çatıb. Bu ixracın 61 faizini sənaye məhsulları təşkil edir. İlin yekununda isə qeyri-neft-qaz mal ixracının 4,2 milyard dolları ötəcəyi gözlənilir.
Bu göstəricilər Azərbaycanın iqtisadiyyatında yeni mərhələnin formalaşdığını göstərir. Artıq ölkə yalnız enerji resursları ilə deyil, sənaye və digər istehsal sahələrində hazırlanan məhsullarla da beynəlxalq bazarlarda təmsil olunur.
Bunun iqtisadi əhəmiyyəti kifayət qədər böyükdür. Məsələn, ölkədə istehsal olunan sənaye məhsulu xaricə satıldıqda Azərbaycana əlavə valyuta daxil olur. Həmin məhsulun istehsalı üçün müəssisələr fəaliyyət göstərir, insanlar işlə təmin olunur, sahibkarlar gəlir əldə edir, dövlət büdcəsinə vergi daxilolmaları artır.
Beləliklə, qeyri-neft ixracının artması yalnız xarici ticarət göstəricisinin yüksəlməsi deyil, ölkə daxilində istehsalın genişlənməsi və iqtisadi fəallığın artması deməkdir.
Xüsusilə sənaye məhsullarının ixracda 61 faizlik paya malik olması diqqətəlayiqdir. Bu, Azərbaycanın xammal satışından daha yüksək əlavə dəyər yaradan istehsal sahələrinə doğru irəlilədiyini göstərən mühüm göstəricilərdən biridir.
Azərbaycan şirkətləri beynəlxalq bazarlarda mövqelərini gücləndirir
İqtisadiyyatın inkişafı yalnız dövlət investisiyaları ilə məhdudlaşmır. Yerli şirkətlərin beynəlxalq bazarlara çıxması, xarici ölkələrdə aktivlər əldə etməsi və yeni gəlir mənbələri yaratması da bu prosesin mühüm hissəsidir.
Nazirin sözlərinə görə, hazırda Azərbaycan şirkətləri xarici bazarlara çıxır, digər ölkələrdə aktivlər əldə edir və həmin aktivlər əlavə gəlir mənbəyinə çevrilir.
Bu, ölkənin iqtisadi imkanlarının genişlənməsi baxımından mühüm hadisədir. Çünki şirkətlərin xaricdə fəaliyyət göstərməsi Azərbaycan biznesinin beynəlxalq miqyasda tanınmasına, yeni tərəfdaşlıqlar qurmasına və ölkəyə əlavə gəlir gətirməsinə şərait yaradır.
Məsələn, Azərbaycan şirkətinin xarici ölkədə istehsal müəssisəsinə və ya gəlir gətirən digər aktivə sahib olması həmin şirkət üçün yeni maliyyə imkanları deməkdir. Belə fəaliyyət nəticəsində əldə olunan gəlirlər şirkətin inkişafına, yeni investisiyalara və ölkənin ümumi milli gəlirinin artmasına töhfə verir.
Bu proses həm də Azərbaycan biznesinin yeni keyfiyyət mərhələsinə keçdiyini göstərir. Artıq yerli şirkətlərin fəaliyyəti yalnız daxili bazarla məhdudlaşmır. Onlar beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdə iştirak edir, xarici bazarlarda mövqelərini genişləndirirlər.
Bəs bu dəyişikliklər nə deməkdir?
Əvvəllər dövlət şirkətlərinin fəaliyyətində əsas diqqət xidmətlərin və istehsalın təmin olunmasına yönəlirdisə, müasir idarəetmə modelində maliyyə səmərəliliyi, şəffaflıq, gəlirlilik və nəticəyönümlü fəaliyyət də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Dövlət şirkəti də adi kommersiya müəssisəsi kimi gəlir əldə etməli, xərclərini düzgün planlaşdırmalı, mövcud resurslardan səmərəli istifadə etməli və inkişaf üçün yeni imkanlar yaratmalıdır.
Burada dividend məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dividend şirkətin qazancından sahibinə ödənilən paydır. Dövlət şirkəti mənfəət əldə etdikdə onun müəyyən hissəsinin dövlət büdcəsinə köçürülməsi büdcə üçün əlavə gəlir mənbəyi yaradır.
Bu, əslində, iqtisadiyyatın daxilində yeni maliyyə dövriyyəsinin formalaşması deməkdir. Dövlət şirkətləri nə qədər səmərəli işləyərsə, onların büdcəyə töhfəsi də bir o qədər arta bilər. Nəticədə dövlətin sosial proqramları, infrastruktur layihələri və digər prioritet istiqamətlər üçün maliyyə imkanları genişlənir.
Yəni söhbət yalnız dövlət şirkətlərinin idarəetmə formasının dəyişməsindən getmir. Əsas məqsəd həmin müəssisələrin ölkənin iqtisadi inkişafına daha böyük töhfə verməsidir.
İqtisadi müstəqillik və gələcək inkişaf üçün möhkəm təməl
Bütün bu göstəriciləri bir araya gətirdikdə Azərbaycanın iqtisadi siyasətində bir-birini tamamlayan bir neçə əsas istiqamət görünür: maliyyə ehtiyatlarının artırılması, borclanmadan böyük layihələrin həyata keçirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, ixrac imkanlarının genişləndirilməsi və dövlət şirkətlərinin gəlirliliyinin yüksəldilməsi.
Bu istiqamətlərin hər biri digərinə dəstək verir. İxracın artması ölkəyə əlavə valyuta gətirir, dövlət şirkətlərinin səmərəli fəaliyyəti büdcə gəlirlərini artırır, strateji ehtiyatlar maliyyə sabitliyini gücləndirir, investisiyalar isə yeni istehsal və məşğulluq imkanları yaradır.
Ən vacib məqam isə bütün bunların ölkənin iqtisadi müstəqilliyinə xidmət etməsidir.
Çünki iqtisadi baxımdan güclü dövlət yalnız mövcud resursları hesabına böyük layihələr həyata keçirən dövlət deyil. Eyni zamanda öz gəlirlərini artıran, yeni istehsal sahələri yaradan, şirkətlərini beynəlxalq bazarlara çıxaran və gələcək nəsillər üçün maliyyə imkanları formalaşdıran dövlətdir.
Azərbaycanın qarşıya qoyduğu iqtisadi hədəflər də məhz bu istiqamətə yönəlib. Bu gün formalaşdırılan maliyyə və istehsal potensialı gələcəkdə ölkənin daha böyük iqtisadi layihələr həyata keçirməsi üçün zəmin yaradır.
Bəs bütün bu iqtisadi göstəricilər sadə vətəndaşa nə vəd edir?
Əslində, iqtisadi siyasətin ən vacib tərəfi məhz budur. Dövlətin 89 milyard dollarlıq ehtiyatı, qeyri-neft ixracının artması, şirkətlərin xarici bazarlara çıxması, dövlət müəssisələrinin mənfəət əldə etməsi – bütün bunlar son nəticədə ölkə vətəndaşının həyatında müsbət dəyişiklik yaratmalıdır.
Vətəndaşlar üçün iqtisadi inkişafın əhəmiyyəti ilk növbədə gündəlik həyatlarında yaratdığı imkanlarla ölçülür. Ərzaq məhsullarının qiyməti, kommunal xərclər, məşğulluq imkanları, əməkhaqqı və ailə gəlirləri iqtisadi proseslərin insanların həyatına təsirini göstərən əsas amillərdəndir.
Bu baxımdan iqtisadi artımla yanaşı, onun əhalinin rifahına və gündəlik yaşayışına verdiyi töhfə də xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Ümumilikdə, Azərbaycanın iqtisadi gücü artıq yalnız enerji resursları ilə ölçülmür. Strateji valyuta ehtiyatları, qeyri-neft ixracı, beynəlxalq bazarlarda fəaliyyət göstərən yerli şirkətlər və gəlir gətirən dövlət müəssisələri bu gücün yeni dayaqlarını formalaşdırır. Borclanmadan inkişaf etmək imkanı isə həmin strategiyanın ən mühüm üstünlüklərindən biridir.


