İlon Maskın sahibi olduğu xAI şirkəti süni intellekt məlumat mərkəzinin elektrik ehtiyacını qarşılamaq üçün istismardan çıxarılmış təyyarələrin reaktiv mühərriklərindən istifadə etməyə başlayıb. Şirkət elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq üçün uzun müddət gözləməmək məqsədilə səkkiz mühərriki yenidən quraraq elektrik generatorlarına çevirib.
Demokrat.az xəbər verir ki, bu barədə "The New York Times" nəşri məlumat yayıb.
Məlumata görə, təbii qazla işləyən səkkiz reaktiv turbin ABŞ-ın Missisipi ştatında quraşdırılıb və Tennessi ştatının Memfis şəhərində yerləşən Colossus 2 məlumat mərkəzini elektrik enerjisi ilə təmin edir. Mühərriklərin bir qismi Arizona ştatındakı təyyarə qəbiristanlıqlarında saxlanılan istismardan çıxmış təyyarələrdən götürülüb.
Bu qurğular ABŞ-ın "ProEnergy" mühəndislik şirkəti tərəfindən hazırlanır. Şirkət Boeing təyyarələrində istifadə edilən "General Electric" mühərriklərini təbii qazla işləyən enerji generatorlarına uyğunlaşdırır.
Bu üsula marağın artmasının əsas səbəbi məlumat mərkəzlərinin elektrik şəbəkəsinə qoşulmasında yaranan gecikmələrdir. Enerji analitiki Audun Martinsenin sözlərinə görə, reaktiv mühərriklər əsasında qurulan sistemlə məlumat mərkəzini təxminən 24 ay ərzində fəaliyyətə başlatmaq mümkündür. Halbuki Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına əsasən, ABŞ-ın Şimali Virciniya bölgəsində 100 meqavatlıq elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq üçün təxminən yeddi il gözləmək lazım gəlir.
Oxşar həllərə digər texnologiya şirkətləri də üz tutur. "OpenAI" 2025-ci ildə Texas ştatının Abilene şəhərindəki ilk "Stargate" layihəsində qaz turbinlərindən istifadə edib. Məlumat mərkəzinin tikintisini həyata keçirən "Crusoe" şirkəti də "ProEnergy"dən 13 ədəd yenidən qurulmuş turbin sifariş edib.
Bununla belə, mütəxəssislər texnologiyanın ekoloji fəsadlarına diqqət çəkirlər. Bildirilir ki, köhnə reaktiv mühərriklər müasir qaz turbinləri ilə müqayisədə daha az səmərəlidir və eyni həcmdə elektrik enerjisi istehsal etmək üçün daha çox yanacaq sərf edərək ətraf mühitə daha çox zərərli maddə buraxır.
Missisipi ştatının xAI-a verdiyi icazələrə əsasən, bu generatorların karbonmonoksid emissiyası digər turbinlərlə müqayisədə iki dəfə çox ola bilər. Uçucu üzvi birləşmələrin emissiyası üzrə icazə verilən hədd də 25 faiz yüksəkdir. "Southern Environmental Law Center" təşkilatı isə verilən icazələrə etiraz edib.
Beləliklə, köhnə təyyarə mühərrikləri süni intellekt sənayesinin artan enerji tələbatını qısa müddətdə qarşılamaq üçün alternativə çevrilsə də, onların ekoloji təsiri bu texnologiyanın uzunmüddətli həll kimi istifadəsini sual altında qoyur.
