“Bizə həmişə, xüsusilə diplomatik müstəvidə, belə ittihamlar irəli sürülür ki, guya Azərbaycan ərazisindəki erməni kilsələrini albanlaşdırmağa çalışırıq. Buna tarixçilərimiz və kilsə tarixi ilə məşğul olan mütəxəssislərimiz tam cavab verməlidirlər”.
Demokrat.az “Qafqazinfo”ya istinadən xəbər verir ki, bu sözləri Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili və Multikulturalizm Mərkəzinin (BMTMM) İdarə Heyətinin sədri Fərid Şəfiyev “Azərbaycanın dövlətçilik tarixində Qafqaz Albaniyası irsi” mövzusunda keçirilən tədbirdə deyib.
“Burada emosiyalara qapılmaq lazım deyil. Azərbaycan ərazisində erməni kilsələri də var, xristian kilsələri də. Məsələn, Bakının mərkəzində erməni kilsəsinin olduğunu hamımız bilirik.
Bizim mövqeyimiz ondan ibarət deyil ki, Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş bütün xristian irsini özümüzünkü hesab edək.
Əsas problem ondan ibarətdir ki, Qafqaz Albaniyasının tarixinin inkar edilməsi və onun tamamilə erməni tarixi kimi təqdim olunması cəhdləri var. Qafqaz Albaniyasının tarixinin bu bölgənin xristian irsi və tarixi ilə bağlı mühüm yeri var. Buna görə də məsələyə elmi əsaslarla, emosiyalara varmadan cavab vermək lazımdır”, - o bildirib.
F.Şəfiyev Qafqaz Albaniyasının araşdırılmasında qədim erməni dili – qrabarın, eləcə də gürcü və erməni dillərinin öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayıb:
“Gürcü dili, erməni dili və ümumilikdə Qafqazşünaslıq Azərbaycanda gücləndirilməlidir. Biz bu sahələrə sahib olmadan digərləri sahib olurlar və tarixi falsifikasiya edirlər”.
O qeyd edib ki, Azərbaycan sülh və regional əməkdaşlıq siyasətini davam etdirməklə yanaşı, tarixi və elmi məsələlərdə də fəal olmalıdır:
“Azərbaycan bu məsələlərdə zəif ola bilməz. Qarşı tərəfdə bu məsələlərlə hələ də aktiv məşğul olan qüvvələr var. Ona görə tarixi və elmi istiqamətləri daim diqqətdə saxlamalıyıq. Azərbaycanın kursu sülhdür, regionda əməkdaşlıq və ticarətin inkişafıdır, amma bu, tarixi məsələlərdə fəallığımızı azaltmamalıdır”.
AMEA-nın Tarix və Etnologiya İnstitutunun şöbə müdiri, tarix elmləri doktoru Ramil Ağayev bildirib ki, Albaniyada xristianlıq ermənilərdən 270 il əvvəl yayılıb.
“Mənbələr, o cümlədən bir sıra erməni mənbələri də bunu təsdiqləyir. Albaniyada xristianlığın I əsrdən etibarən yayıldığı tarixi mənbələrdə öz əksini tapıb. Bunu bir sıra erməni mənbələrinin özü də etiraf edir. Musa Kalankatlının “Albaniya tarixi” əsərində də bu fakta rast gəlirik. Əsərdən məlum olur ki, albanlar IV əsrdə hökmdar Urnayrın dövründə xristian dinini rəsmiləşdiriblər. Ermənilər də istəyirlər ki, biz xristian dinini həmin IV əsrdən götürək. Amma mənbələr, alban tarixi qəti şəkildə bildirir ki, Albaniyada xristianlıq I əsrdən etibarən yayılıb.
Erməni mənbələrində də, alban tarixində də verilir ki, ermənilər xristianlığı qəbul etdikdən 180 il sonra, katolikos Vazgenin dövründə, yəni 506-cı ildə Dvin kilsə məclisini çağırıblar. Orada daha əvvəl, 451-ci ildə çağırılmış Xalkedon kilsə məclisinin qərarlarını tənqid ediblər. Deməli, 506-dan 180-i çıxanda yenə də IV əsrin əvvəllərinə çıxırıq. Bu epizodu daha ətraflı təqdim edən Musa Kalankatlı deyir ki, Albaniyada katolikosluq taxtı ermənilərdən çox əvvəl mövcud olub”.
R.Ağayev bildirib ki, Alban katolikoslarının bir-birinə ünvanladığı məktublar və risalələr də bu məsələnin araşdırılmasında mühüm mənbələrdən biridir:
“Alban katolikoslarının bir-birinə məktubları var, bunlara katolikosların risalələri deyilir. Həmin risalələr bizim görkəmli akademikimiz Ziya Bünyadov tərəfindən də araşdırılıb. Orada erməni katolikosu etiraf edir ki, Azərbaycanda, Albaniyada, Aranda xristian dini ermənilərdən əvvəl yayılıb. Beləliklə, Alban kilsəsi əvvəldən sonadək müstəqil kilsə olub. Bu kilsənin katolikosluğunun mərkəzi əvvəlcə Çola, VI əsrdən etibarən Bərdə, VIII–IX əsrlərdə Tərtər çayı sahilindəki Bərdə-Qub şəhəri, 1240-cı ildən isə Gəncəsər monastırı olub. 1240-cı ildən 1836-cı ilə qədər, Rusiya tərəfindən Alban katolikosluğu ləğv edilənədək bu ənənə davam edib”.
Demokrat.az
Demokrat.az “Qafqazinfo”ya istinadən xəbər verir ki, bu sözləri Beynəlxalq Münasibətlərin Təhlili və Multikulturalizm Mərkəzinin (BMTMM) İdarə Heyətinin sədri Fərid Şəfiyev “Azərbaycanın dövlətçilik tarixində Qafqaz Albaniyası irsi” mövzusunda keçirilən tədbirdə deyib.
“Burada emosiyalara qapılmaq lazım deyil. Azərbaycan ərazisində erməni kilsələri də var, xristian kilsələri də. Məsələn, Bakının mərkəzində erməni kilsəsinin olduğunu hamımız bilirik.
Bizim mövqeyimiz ondan ibarət deyil ki, Azərbaycan ərazisində mövcud olmuş bütün xristian irsini özümüzünkü hesab edək.
Əsas problem ondan ibarətdir ki, Qafqaz Albaniyasının tarixinin inkar edilməsi və onun tamamilə erməni tarixi kimi təqdim olunması cəhdləri var. Qafqaz Albaniyasının tarixinin bu bölgənin xristian irsi və tarixi ilə bağlı mühüm yeri var. Buna görə də məsələyə elmi əsaslarla, emosiyalara varmadan cavab vermək lazımdır”, - o bildirib.
F.Şəfiyev Qafqaz Albaniyasının araşdırılmasında qədim erməni dili – qrabarın, eləcə də gürcü və erməni dillərinin öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayıb:
“Gürcü dili, erməni dili və ümumilikdə Qafqazşünaslıq Azərbaycanda gücləndirilməlidir. Biz bu sahələrə sahib olmadan digərləri sahib olurlar və tarixi falsifikasiya edirlər”.
O qeyd edib ki, Azərbaycan sülh və regional əməkdaşlıq siyasətini davam etdirməklə yanaşı, tarixi və elmi məsələlərdə də fəal olmalıdır:
“Azərbaycan bu məsələlərdə zəif ola bilməz. Qarşı tərəfdə bu məsələlərlə hələ də aktiv məşğul olan qüvvələr var. Ona görə tarixi və elmi istiqamətləri daim diqqətdə saxlamalıyıq. Azərbaycanın kursu sülhdür, regionda əməkdaşlıq və ticarətin inkişafıdır, amma bu, tarixi məsələlərdə fəallığımızı azaltmamalıdır”.
AMEA-nın Tarix və Etnologiya İnstitutunun şöbə müdiri, tarix elmləri doktoru Ramil Ağayev bildirib ki, Albaniyada xristianlıq ermənilərdən 270 il əvvəl yayılıb.
“Mənbələr, o cümlədən bir sıra erməni mənbələri də bunu təsdiqləyir. Albaniyada xristianlığın I əsrdən etibarən yayıldığı tarixi mənbələrdə öz əksini tapıb. Bunu bir sıra erməni mənbələrinin özü də etiraf edir. Musa Kalankatlının “Albaniya tarixi” əsərində də bu fakta rast gəlirik. Əsərdən məlum olur ki, albanlar IV əsrdə hökmdar Urnayrın dövründə xristian dinini rəsmiləşdiriblər. Ermənilər də istəyirlər ki, biz xristian dinini həmin IV əsrdən götürək. Amma mənbələr, alban tarixi qəti şəkildə bildirir ki, Albaniyada xristianlıq I əsrdən etibarən yayılıb.
Erməni mənbələrində də, alban tarixində də verilir ki, ermənilər xristianlığı qəbul etdikdən 180 il sonra, katolikos Vazgenin dövründə, yəni 506-cı ildə Dvin kilsə məclisini çağırıblar. Orada daha əvvəl, 451-ci ildə çağırılmış Xalkedon kilsə məclisinin qərarlarını tənqid ediblər. Deməli, 506-dan 180-i çıxanda yenə də IV əsrin əvvəllərinə çıxırıq. Bu epizodu daha ətraflı təqdim edən Musa Kalankatlı deyir ki, Albaniyada katolikosluq taxtı ermənilərdən çox əvvəl mövcud olub”.
R.Ağayev bildirib ki, Alban katolikoslarının bir-birinə ünvanladığı məktublar və risalələr də bu məsələnin araşdırılmasında mühüm mənbələrdən biridir:
“Alban katolikoslarının bir-birinə məktubları var, bunlara katolikosların risalələri deyilir. Həmin risalələr bizim görkəmli akademikimiz Ziya Bünyadov tərəfindən də araşdırılıb. Orada erməni katolikosu etiraf edir ki, Azərbaycanda, Albaniyada, Aranda xristian dini ermənilərdən əvvəl yayılıb. Beləliklə, Alban kilsəsi əvvəldən sonadək müstəqil kilsə olub. Bu kilsənin katolikosluğunun mərkəzi əvvəlcə Çola, VI əsrdən etibarən Bərdə, VIII–IX əsrlərdə Tərtər çayı sahilindəki Bərdə-Qub şəhəri, 1240-cı ildən isə Gəncəsər monastırı olub. 1240-cı ildən 1836-cı ilə qədər, Rusiya tərəfindən Alban katolikosluğu ləğv edilənədək bu ənənə davam edib”.
Demokrat.az
