Dünya bazarında "Azeri Light" markalı neft ucuzlaşıb. Azərbaycan neftinin 1 barelinin qiyməti 7,15 ABŞ dolları və ya 6.9% azalaraq 95,58 ABŞ dolları təşkil edib.
Neftin qiymətinin ucuzlaşması əhalinin gündəlik xərclərinə təsir göstərə bilərmi?
Demokrat.az-a bu barədə açıqlama verən iqtisadçı Asif İbrahimovun sözlərinə görə, dünya bazarında Azərbaycan neftinin qiymətinin düşməsi qlobal enerji bazarında baş verən proseslərin növbəti təzahürüdür:
“Azərbaycanda neftin dünya bazarındakı qiyməti ilə bazarda satılan məhsulların qiyməti arasında birbaşa və ani əlaqə yoxdur. Neftin qiymətində baş verən dəyişikliklər iqtisadiyyata müəyyən zaman gecikməsi ilə və əsasən dolayı kanallar vasitəsilə təsir göstərir. Azərbaycan neft ixrac edən ölkədir. Bu səbəbdən neft qiymətləri ilk növbədə dövlətin valyuta gəlirlərinə, büdcə daxilolmalarına və Neft Fondunun gəlirlərinə təsir edir. Hazırda “Azeri Light” markalı neftin qiyməti 95,58 ABŞ dollarıdır. Bu isə dövlət büdcəsində nəzərdə tutulan baza qiymətindən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Yəni hazırkı qiymət səviyyəsində dövlətin maliyyə dayanıqlılığı üçün ciddi təhlükə formalaşmır və büdcə gəlirlərinin kəskin azalmasından danışmaq tezdir. Digər mühüm məsələ manatın məzənnəsidir. Bəzi insanlar düşünür ki, neft ucuzlaşan kimi manat zəifləyəcək. Əslində isə bu, yalnız uzunmüddətli və davamlı qiymət enişi zamanı baş verə biləcək ssenaridir”.
İqtisadçı Azərbaycanın kifayət qədər valyuta ehtiyatlarının mövcud olduğunu və qısamüddətli qiymət dəyişikliklərinin manatın məzənnəsinə ciddi təsir göstərmədiyini qeyd edib:
“Məzənnə sabit qaldığı müddətdə idxal məhsullarının qiymətində də əhəmiyyətli dəyişiklik gözlənilmir. Vətəndaşların gündəlik xərclərinə gəldikdə isə burada əsas rol oynayan amillər fərqlidir. Ərzaq məhsullarının qiyməti daha çox kənd təsərrüfatında məhsuldarlıq, logistika xərcləri, idxal qiymətləri, mövsümi amillər və inflyasiya ilə müəyyən olunur. Yanacaq qiymətləri isə Azərbaycanda dövlət tərəfindən tənzimləndiyi üçün dünya bazarında neftin ucuzlaşması avtomatik olaraq benzinin və dizel yanacağının ucuzlaşması demək deyil. Əksinə, qlobal bazarda neftin uzun müddət aşağı qiymətdə qalmasının dolayı təsirləri daha əhəmiyyətli ola bilər. Dövlət gəlirlərinin azalması büdcə xərclərinin optimallaşdırılmasını zəruri edə, dövlət investisiyalarının həcmini azalda və iqtisadi aktivliyi müəyyən qədər zəiflədə bilər. Bu isə artıq məşğulluq bazarına, biznes mühitinə və əhalinin gəlirlərinə təsir edən amilə çevrilə bilər. Məsələnin müsbət tərəfi də var. Əgər neft qiymətlərinin enməsi qlobal inflyasiyanın zəifləməsi və beynəlxalq daşınma xərclərinin azalması ilə müşayiət olunarsa, Azərbaycanın idxal etdiyi bəzi məhsulların maya dəyəri də aşağı düşə bilər. Bu isə orta və uzun müddətdə inflyasiya təzyiqlərinin azalmasına müəyyən töhfə verə bilər. Ancaq bunun baş verməsi üçün təkcə neftin ucuzlaşması kifayət deyil. Burada dünya ticarətindəki vəziyyət, valyuta məzənnələri, logistika marşrutları və daxili bazardakı rəqabət mühiti də mühüm rol oynayır. Hazırda müşahidə olunan qiymət enişini daha çox qlobal bazarda geosiyasi risklərin azalması, təklifin artacağına dair gözləntilər və investorların davranışları ilə əlaqələndirmək olar. Belə qiymət korreksiyaları enerji bazarında tez-tez baş verir və onların hamısı iqtisadi böhran siqnalı kimi qiymətləndirilməməlidir.
Qısaca desəm, “Azeri Light” markalı neftin qiymətinin 95,58 ABŞ dollarına enməsi Azərbaycan vətəndaşının gündəlik xərclərində yaxın dövrdə nəzərəçarpacaq dəyişiklik yaratmayacaq. Əsas məsələ qiymətin bir günlük dəyişməsi deyil, onun hansı səviyyədə və nə qədər müddət qalmasıdır. Əgər qiymətlər uzun müddət aşağı səviyyədə qalsa, bu zaman təsirlər ilk növbədə dövlət maliyyəsində, daha sonra isə iqtisadi aktivlik və əhalinin gəlirlərində hiss oluna bilər. Hazırkı şəraitdə isə təşviş üçün iqtisadi əsaslar yoxdur”.
