Heç yuxu gördüyünüzü yuxunun içində anlayıb hadisələrin gedişini dəyişmək istəmisiniz? Elmdə bunun adı şüurlu yuxu, yaxud "Lucid Dream" adlanır. Bu zaman insan yuxuda olduğunu dərk edir, bəzi hallarda isə yuxunun gedişinə müdaxilə edə bilir.
Demokrat.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, alimlər şüurlu yuxunun sadəcə xəyal olmadığını, laboratoriya şəraitində də müşahidə edilən bir hadisə olduğunu bildirirlər.
Şüurlu yuxu nədir?
Şüurlu yuxu zamanı insan yatmağa və yuxu görməyə davam edir, lakin yuxuda olduğunu anlayır. Bu anlayışdan ilk dəfə 1913-cü ildə niderlandlı psixiatr Frederik van Eeden istifadə edib.
Ancaq yuxuda olduğunu anlamaq onu tam idarə etmək demək deyil. Bəzi insanlar yalnız yuxu gördüklərini dərk edir, digərləri isə uçmaq və ya hadisələrin gedişini dəyişmək kimi hərəkətlər edə bilirlər.
İnsanların nə qədəri şüurlu yuxu görüb?
2016-cı ildə aparılan araşdırmaların ümumiləşdirilmiş nəticələrinə görə, insanların təxminən 55 faizi həyatında ən azı bir dəfə şüurlu yuxu görüb. Təxminən 23 faizi isə bu təcrübəni ayda bir və ya daha tez-tez yaşayır.
Alimlər bunu necə sübut ediblər?
1970-ci illərin sonlarında aparılan təcrübələrdə tədqiqatçılar yuxuda olduğunu anlayan insanlardan əvvəlcədən razılaşdırılmış göz hərəkətləri etmələrini istəyiblər. Yuxu zamanı qeydə alınan bu siqnallar göstərib ki, iştirakçılar həqiqətən REM yuxusu mərhələsində olarkən ətrafdakılarla müəyyən formada əlaqə qura bilirlər.
2021-ci ildə dörd ölkədəki laboratoriyalarda aparılan başqa bir araşdırmada isə bəzi iştirakçılar yuxuda olarkən onlara verilən sadə riyazi suallara göz hərəkətləri ilə düzgün cavab veriblər.
Şüurlu yuxu görmək üçün hansı üsullar var?
Tədqiqatlarda bir neçə üsul sınaqdan keçirilib:
Reallıq testi: Gün ərzində özünüzə "Hazırda yuxudayam?" sualını vermək və ətrafı diqqətlə yoxlamaq
WBTB üsulu: Təxminən beş saat yatdıqdan sonra oyanmaq, bir müddət sonra yenidən yuxuya getmək
MILD üsulu: Növbəti yuxuda yuxu gördüyünüzü xatırlayacağınızı özünüzə təkrarlamaq və bunu təsəvvür etmək
2017-ci ildə 169 iştirakçının qatıldığı araşdırmada bu üsullar birlikdə sınaqdan keçirilib. Nəticələr MILD texnikasının digər üsullarla birləşdirildikdə daha təsirli ola biləcəyini göstərib.
Şüurlu yuxu sağlamlığa zərər verə bilərmi?
Mütəxəssislər bildirirlər ki, şüurlu yuxu yaratmaq üçün yuxunu tez-tez bölmək onun müddətinə və keyfiyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən yuxusuzluq, narkolepsiya və ya digər yuxu pozuntuları yaşayan şəxslərə belə üsulları sınamazdan əvvəl həkimlə məsləhətləşmək tövsiyə olunur.
Beləliklə, yuxuda olduğunu anlamaq elmi cəhətdən müşahidə edilmiş hadisədir. Lakin yuxunu tam idarə etmək hər kəsdə mümkün deyil və bu sahədə araşdırmalar davam edir.



