Ağır hadisələrin yaratdığı travmanın təsirlərindən xilas olmaq bəzən uzun müddət çəkə bilər. Travma yalnız qəza və ya təbii fəlakətlərdən sonra deyil, uşaqlıqda yaşanan zorakılıq, tərk edilmə və uzunmüddətli gərgin münasibətlər nəticəsində də yarana bilər.
Demokrat.az xəbər verir ki, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (WHO) məlumatına görə, insanların təxminən 70 faizi həyatının müəyyən mərhələsində travmatik hadisə ilə qarşılaşır. Lakin travmatik hadisə yaşayan hər kəsdə posttravmatik stress pozuntusu (PTSP) inkişaf etmir. Bəzi insanlarda isə simptomlar uzun müddət davam edə bilər.
Travma sonrası yaranan əsas əlamətlərə hadisə ilə bağlı xatirələrin istəmədən yada düşməsi, kabuslar, hadisəni xatırladan məkan və düşüncələrdən qaçmaq, daim gərgin və ayıq vəziyyətdə olmaq daxildir.
Mütəxəssislərin tez-tez tövsiyə etdiyi əsas yanaşmalardan biri EMDR terapiyasıdır. Bu üsul zamanı pasiyent travmatik xatirəni yada salarkən terapevtin yönləndirməsi ilə müəyyən göz hərəkətləri edir. Məqsəd həmin xatirənin yaratdığı emosional yükün azalmasına kömək etməkdir. WHO və NHS EMDR-ni PTSP müalicəsində elmi sübutları güclü olan üsullar sırasında göstərir.
Digər yanaşma travma yönümlü danışıq terapiyalarıdır. Travmadan sonra insanın "bu mənim günahım idi", "bunun qarşısını ala bilərdim" və ya "dünya artıq təhlükəsiz deyil" kimi düşüncələri uzun müddət davam edə bilər. Travma yönümlü koqnitiv-davranış terapiyası və koqnitiv emal terapiyası zamanı bu düşüncələr terapevtin köməyi ilə araşdırılır və onların reallıqla nə dərəcədə uyğun olduğu qiymətləndirilir.
Üçüncü istiqamət isə bədənə fokuslanan yanaşmalardır. Travma yalnız psixoloji deyil, fiziki reaksiyalar da yarada bilər. Əzələlərin daim gərgin olması, ürək döyüntüsünün sürətlənməsi, qəfil donub qalmaq və həddindən artıq ayıq vəziyyətdə olmaq buna nümunədir. Somatik terapiya kimi üsullar bu reaksiyaların fərqinə varmağa və onları sakitləşdirməyə kömək etməyi hədəfləyir. Bununla belə, bu yanaşmaların elmi sübutları EMDR və travma yönümlü koqnitiv terapiya ilə müqayisədə daha məhduddur.
Mütəxəssislər travma müalicəsində insanın özünü hazır hiss etməsinin vacib olduğunu bildirirlər. Yaşanan hadisəni dəfələrlə danışmağa məcbur etmək əksinə, əlavə gərginlik yarada bilər. Buna görə müalicə prosesində terapevtlə güvən münasibətinin qurulması və fərdi ehtiyaclara uyğun metodun seçilməsi önəmlidir.
Əgər travma ilə bağlı əlamətlər həftələrlə davam edir, gündəlik həyata, yuxuya və münasibətlərə təsir göstərirsə, psixoloq və ya psixiatrla məsləhətləşmək tövsiyə olunur. Müalicə üsulunun seçilməsi isə mütəxəssisin fərdi qiymətləndirməsi əsasında aparılmalıdır.
Jalə
