Böyrək daşları yetkin insanların təxminən 10 faizində müşahidə olunur, lakin qidalanma vərdişləri və iqlim dəyişiklikləri səbəbilə bu göstərici ildən-ilə artır.
Demokrat.az xəbər verir ki, “EatingWell” nəşrinin yazdığına görə, su balansının qorunması bu problemin qarşısının alınmasında əsas üsullardan biridir.
Böyrək daşlarının profilaktikası məsələsini müzakirə edərkən vacib məqam təkcə nə qədər su içmək deyil, həm də nə qədər sidik əmələ gəldiyini anlamaqdır.
“Yetkinlər üçün ümumi maye qəbulu ilə bağlı tövsiyə gündə təxminən 2,5–3 litr mayedir ki, bu da təxminən 10–12 stəkan suya bərabərdir”, deyə qeydiyyatdan keçmiş diyetoloq Cessika Klensi-Stoun bildirib.
Onun sözlərinə görə, məqsəd gündə təxminən 2,5 litr sidik ifrazının təmin edilməsidir. O, bu göstəricinin Cochrane Library-də dərc olunmuş tədqiqatlara əsaslandığını qeyd edib.
Mütəxəssis həmçinin maye qəbulunun kifayət olub-olmadığını sidiyin rəngi ilə qiymətləndirməyi tövsiyə edir:
“İşıq sarı və ya solğun rəngli sidik adətən kifayət qədər su içildiyini göstərir, tünd və ya bulanıq sidik isə maye çatışmazlığından xəbər verə bilər".
Nəşrdə su balansının böyrək daşlarının yaranmasının qarşısını aldığı iki əsas mexanizm izah edilib.
1. Su sidiyin pH balansını qoruyur Məqalədə qeyd olunur ki, su qəbulu sidiyin həddindən artıq turşulaşmasının qarşısını ala bilər. Bu vəziyyət yalnız sidik yollarını qıcıqlandırmır, həm də daşların əmələ gəlməsinə şərait yaradır.
“Su balansının qorunması sidiyin böyrəklərdən axınını təmin edərək sağlam pH səviyyəsini saxlayır və bu da daşların yaranma ehtimalını azaldır”, deyə magistr dərəcəli diyetoloq Uitni Stüart bildirib.
“Postgraduate Medical Journal” jurnalında dərc olunan tədqiqatlara əsasən, susuzluq sidiyin turşuluğunu artırır və bu da kalsium oksalat və sidik turşusu daşlarının yaranma riskini yüksəldir.
Eyni zamanda qeyd olunur ki, bütün mayelər eyni təsir göstərmir. Məsələn, zoğal şirəsi turşuluğu artırır, portağal, alma, qara qarağat və qreypfrut şirələri, eləcə də bəzi mineral sular isə qələvi təsir göstərə bilər. Bu isə müəyyən daş növlərinin yaranma riskinə təsir edə bilər (“Urology Research and Practice” araşdırması).
Bununla belə, əsas maye kimi suyun qəbulu sidik pH-sını daha stabil saxlamağa kömək edir.
“Sidik axını yüksək olduqda, kiçik kristallar böyrəklərdən daha tez xaric olunur və bir-birinə yapışaraq daş əmələ gətirməyə vaxt tapmır”, deyə Klensi-Stoun bildirib.
2. Su daş yaradan mineralların konsentrasiyasını azaldır
Daha çox maye qəbulu sidik ifrazını artırır və sidiyin həcmini böyüdür.
“Daha çox maye qəbulu sidiyin həcmini artırır və kalsium, oksalat, sidik turşusu və digər mineralların konsentrasiyasını azaldır”, deyə Klensi-Stoun qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, az sidik həcmi mineral maddələrin həddindən artıq toplanmasına səbəb olur və bu da kristallaşma riskini artırır. Kristallar birləşərək böyrək daşlarını formalaşdırır.
Su qəbulunu necə artırmaq olar?
Böyrək daşları gündəlik 2,5–3 litr maye içməyin vacibliyini göstərən ciddi siqnaldır. Nəşr bu məqsədə çatmaq üçün bir neçə tövsiyə təqdim edir:
Səhər oyanan kimi su içmək. Bu, gün ərzində maye qəbuluna başlamağa kömək edir və səhərlər daha konsentrat olan sidiyi duruldur. Qəhvə və çaydan əvvəl 1–2 stəkan su içmək tövsiyə olunur.
Su qəbulunu izləmək. Gün ərzində içilən suyun miqdarını ölçmək üçün qab və ya butulkadan istifadə etmək olar.
Həmişə su butulkası daşımaq. İşdə, evdə və ya yolda suyun əl altında olması vacibdir.
Bitki çayları və ya təbii əlavəli su içmək. Mütəxəssislər suya limon, çiyələk və nanə kimi təbii dadlandırıcılar əlavə etməyi təklif edir.
Böyrək daşlarının qarşısını almaq üçün digər üsullar
Su balansı əsas rol oynasa da, digər amillər də vacibdir:
Meyvə və tərəvəzlərlə zəngin qidalanmaq. Bu qidalar kaliumu artırır və sidiyin turşuluğunu azaldır, daş riskini azalda bilər.
Natrium qəbulunu azaltmaq və kaliumu artırmaq. Yüksək duz qəbulu sidiklə kalsium itkisini artırır.
Kalsiumla zəngin qidalar qəbul etmək. Paradoksal olsa da, qida ilə alınan kalsium oksalatın bağırsaqda sorulmasını azaldaraq daş riskini aşağı salır.
Jalə Demokrat.az
