Azərbaycanda vəkilliyin vəziyyəti həmişə məni narahat edib və bu barədə dəfələrlə fikrimi açıq səsləndirmişəm. Uzun illər Azərbaycanın 10 milyonluq əhalisinə 500 vəkil olub. Bu isə əhalisinə görə vəkillərin sayının dünyada son yerlərdə olması demək idi. Son dövlər nümayəndəlik institunun ləğv edilməsi bu sahəni bərbad vəziyyətə salmışdı. Son 2 il vəkillərin sayının 2 minə çatmasının müsbət hal olması isə hələ də bütün problemlərin həlli demək deyil.
Bu günlərdə Azərbaycan Respublikasının İnsan hüquqları üzrə müvəkkili (Ombudsman) 2020-ci il üzrə illik məruzəsində vəkillik peşəsinə qəbul zamanı namizədlər üçün müəyyən edilmiş tələblər siyahısından iş stajının çıxarılmasını, eyni zamanda hüquq üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi olan, habelə dövlət qulluğunda hüquqşünas ixtisası üzrə azı 7 il fasiləsiz iş stajı olan şəxslərin yazılı testi vermədən və icbari təlimə cəlb olunmadan, yalnız şifahi müsahibədən keçməklə, hakim olmuş şəxslərin isə qeyd-şərtsiz vəkil olmasına imkan yaradılmasını təklif edib.
Hesab edirəm ki, bu təklif sovet dövründə olduğu kimi vəkilliyi nomenklaturanın son sığınacağına çevirməyə qulluq edir. Sovet dövründə də təhsilli hüquqşünas olub işdən qovulanlar vəkilliyə üz tuturdular. Ona görə də bu təklifi çox ziyanlı və qeyri-peşəkar sayıram. İlk dəfədir ki, Vəkillər Kollegiyasının sədri Anar Bağırovun bu müsahibəyə cavab olaraq bildirdiyi fikirləri dəstəkləyirəm və hesab edirəm ki, kimliyindən asılı olmayaraq vəkil olmaq istəyən şəxslər imtahan verməli və vəkillik haqqı qazanmalıdırlar. Əks halda, Ombudsmanın təklifi qəbul olunarsa, vəkilliyin məhv edilməsi qaçılmazdır. Bu günə qədər Azərbaycanda hansı meyarlarla dövlət qulluğuna qəbul olunmanı, namizədlik dissertasiyasının müdafiə olunması hamımıza bəllidir. Bundan başqa uzun illər ancaq sosial təminat nazirliyində təqaüd hesablamaları ilə məşğul olan hüquqşünasın, yaxud ekologiya hüququndan namizədlik dissertasiyası müdafiə etmiş şəxsin bir çox hüquq sahələri ilə məşğul olacaq vəkil olması mümkünsüzdür.
Kollegiyanın sədri A.Bağırovun 2 təklifi də çox diqqətə layiqdir. Birincisi, mən də hesab edirəm ki, vəkilliyə, hakimliyə, notariata, Ədliyyə və Prokurorluğa qəbul üçün vahid test imtahanının keçirilməsi yaxşı olardı. Bu gün ali hüquqi təhsil olan şəxs sadalanan hər bir orqana qəbul üçün ayrıca hazırlanmış test imtahanlarını keçir. Bu isə hüquqşünaslar üçün həm vaxt itkisi, həm də əlavə rüsum ödənməsi deməkdir. Vahid imtahan sistemində isə insan verdiyi bir imtahandan sonra topladığı bala uyğun peşə yerlərinə sənəd verib iş qazana bilər. Qeyd edim ki, dünyada hüquq elminin vətənlərindən sayılan Almaniyada vahid imtahan sistemidir. Bizdə isə ali təhsilli hüquqşünas hakimliyə imtahan verir, lazım olan qədər bal toplamadıqda yenidən 6 ay vaxt itirib prokurorluğa hazırlaşır və gənc yaşlarından əvəzsiz olan vaxtını imtahanlara itirir.
İkinci çox vacib təklif stajor institutunun olmasıdır. Stajor institutu olacağı təqdirdə hüquqşünas gənc yaşlarından, yəni ali təhsilini bitirən kimi stajor olub müəyyən müddətdən sonra artıq bu sahədə təcrübəsi olan şəxs kimi vəkilliyə başlaya bilər.
Aslan İsmayılov Hüquqşünas
