YapiKredi Müraciət Forması
Mazda CX-5
Avto

"Çin maşınları 3 aya dağılır..." iddiası nə qədər doğrudur?

Çin maşınları 3 aya dağılır... iddiası nə qədər doğrudur?

Qlobal statistika və Azərbaycan bazarının reallıqları...

Son günlər yerli mediada özünü Çin avtomobillərinin satıcısı kimi təqdim edən avtoekspert Vüsal Əhmədovun səsləndirdiyi fikirlər avtomobil bazarında ciddi müzakirələrə yol açıb. Ekspert iddia edir ki, bu gün kütləvi şəkildə alınan 2024–2025-ci il buraxılışlı Çin avtomobilləri 2028-ci ildə ikinci əl bazarında 2010-cu ilin "BMW F10"u və ya "Porsche Cayenne"i qədər dəyər görməyəcək. Onun sözlərinə görə, maşını aldıqdan 3-5 ay sonra sürətlər qutusunun sensor problemi və ya salonun rənginin getməsi kimi nasazlıqlarla servisə müraciət edənlər az deyil. Azərbaycan yollarında Çin brendlərinin sayının sürətlə artdığı bir vaxtda bu bəyanat alıcılarda haqlı olaraq sual yaradır: Çin avtomobilləri doğrudanmı "bir dəfəlik" maşınlardır və bir neçə ildən sonra bu bazar çökəcəkmi?Məsələyə həm beynəlxalq avtomobil satış reytinqləri və qlobal keyfiyyət araşdırmaları, həm də Azərbaycanın öz avtomobil parkının real parametrləri prizmasından baxdıqda mənzərənin xeyli fərqli olduğu üzə çıxır.Azərbaycanda avtomobil parkının ümumi mənzərəsi və adambaşına düşən göstəricilər göstərir ki, ölkə bazarı hələ də gənc və müasir avtomobillərə ehtiyac duyur. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə, son illər ölkədə avtomobillərin sayı sürətlə artaraq 2 milyona yaxınlaşıb, minik avtomobillərinin sayı isə 1,5–1,7 milyon civarında qərarlaşıb. Bununla belə, əhalinin hər 1000 nəfərinə düşən avtomobil sayı təxminən 150 ədəd, hər 100 ailəyə düşən şəxsi minik avtomobillərinin sayı isə 60-dan bir qədər artıqdır. Müqayisə üçün deyək ki, inkişaf etmiş ölkələrdə hər 1000 nəfərə 500–700, bir sıra qonşu və Avropa ölkələrində isə 300–400-dən çox avtomobil düşür. Deməli, Azərbaycan bazarında nəqliyyat vasitələri ilə təminat səviyyəsi hələ doymuş həddə deyil və tələbat yüksəkdir.

Digər mühüm parametr avtomobil parkının yaşı və köhnəlmə səviyyəsidir. Statistik göstəricilər və araşdırmalar ölkədəki minik avtomobillərinin əhəmiyyətli hissəsinin yaşı 10 ildən yuxarı, xeyli qisminin isə 15–20 il və daha artıq olduğunu göstərir. Uzun müddət parkda Sovet/Rusiya istehsalı modellərlə yanaşı, yaşı keçmiş alman və yapon avtomobilləri üstünlük təşkil edib. Belə bir şəraitdə alıcıların daha münasib qiymətə müasir texnologiyalı, yeni buraxılışlı avtomobillərə üz tutması tam iqtisadi məntiqə uyğundur. Məhz bu səbəbdən son dövrdə Azərbaycana avtomobil idxalında Çinin payı kəskin yüksəlib; rəsmi məlumatlara görə, 2025-ci ildə idxalda Çinin payı yarıya yaxınlaşıb, xüsusilə "plug-in" hibrid və müasir modellərin gətirilməsi sürətlənib, 2026-cı ilin statistikasında isə "BYD" və "Changan" kimi brendlərin ölkədəki sayında kəskin artım qeydə alınıb. Qlobal bazar tendensiyaları da bu dinamikanı təsdiqləyir. Avtomobil sənayesinin 2026-cı il üzrə qlobal hesabatları göstərir ki, Çin istehsalçıları artıq sadəcə "ucuz alternativ" deyil, dünya avtomobil bazarının əsas oyunçularıdır. Beynəlxalq bazar araşdırmalarına görə, 2026-cı ilin nəticələrinə əsasən dünyanın ən çox avtomobil satan 10 şirkəti sırasına üç Çin brendi daxil olub: "BYD" 4,8% qlobal bazar payı ilə dünyada 6-cı, "Geely" ("Volvo", "Zeekr", "Polestar" daxil olmaqla) 4,6% ilə 7-ci, "Chery" isə 4,1% ilə 9-cu pillədə qərarlaşıb. Onlar artıq "Ford", "Honda", "Nissan" və "Mercedes" kimi ənənəvi nəhəngləri geridə qoyurlar. Keyfiyyət standartlarının ən sərt olduğu Avropa İttifaqı ölkələrində belə Çin avtomobillərinin bazar payı 2026-cı ilin payızında rekord həddə – 14,5%-ə çataraq Yaponiya avtomobillərini (11,9%) üstələyib.

Əgər bu avtomobillər kütləvi şəkildə 3-5 aya sıradan çıxsaydı, dünyanın ən tələbkar bazarlarında satışlar bu templə böyüməzdi. Ekspertin 2010-cu ilin "BMW F10" və ya "Porsche Cayenne" modellərini 2025-ci ilin kütləvi seqment Çin avtomobilləri ilə müqayisə etməsi də metodoloji baxımdan doğru deyil. "BMW 5 Series" və "Porsche Cayenne" lüks (premium) sinfə aiddir və sıfır kilometrdə qiymətləri 80-150 min dollar arasındadır. Azərbaycana kütləvi gətirilən Çin avtomobillərinin əksəriyyəti isə 15–30 min dollarlıq büdcə və orta seqment modellərdir. 15 min dollarlıq bir krossoverdən 100 min dollarlıq alman premium avtomobilinin dəri keyfiyyətini gözləmək reallıqdan uzaqdır. Bakıda 15-16 yaşı olan "F10" və ya "Cayenne"lərin hələ də baha satılmasının səbəbi onların ölümsüz olması deyil, ölkədə yeni avtomobil almaq gücünün məhdudluğu və bu modellərin yaratdığı "status" imicidir. Halbuki 15 yaşlı alman lüks avtomobillərinin mühərrik, pnevma və elektronika xərcləri sahiblərinə bəzən maşının öz qiyməti qədər başa gəlir. Nüfuzlu J.D. Power agentliyinin 2026-cı il üzrə avtomobil etibarlılığı araşdırmasına (VDS) görə, Çin avtomobillərinin keyfiyyət göstəriciləri son illərdə kəskin yüksəlib və "Chery", "Geely", "Hongqi" kimi markalar kütləvi seqmentdə qlobal orta göstəricilərə çatıb.

Bəs Bakıda bəzi sürücülərin yaşadığı problemlər haradan qaynaqlanır?

Picture backgroundBurada 3 əsas səbəb var. Birincisi, "boz idxal" məsələsidir. Azərbaycana gətirilən Çin avtomobillərinin böyük hissəsi rəsmi distribütorlar vasitəsilə deyil, fərdi alverçilər tərəfindən Çinin daxili bazarından (bəzən taksi və ya korporativ parklar üçün nəzərdə tutulmuş ucuz komplektasiyalarda) alınaraq gətirilir. Bu maşınların proqram təminatı regionumuza uyğunlaşdırılmır, rəsmi zəmanəti olmur və iqlim şəraitinə (anti-korroziya, soyutma sistemi) uyğunlaşdırılmır. İkincisi, istismar mədəniyyətidir. Ekspertin özünün də etiraf etdiyi kimi, "kimsə necə istifadə edir, o başqa məsələdir". Bakıda bir çox sürücü bu maşınları həm taksi kimi gün ərzində 300-400 km sürür, həm də ucuz kimyəvi vasitələrlə salonu yudurdur ki, bu da süni dərinin (ekodəri) tez aşınmasına səbəb olur. Üçüncüsü isə sürətlər qutusu və sensorlarla bağlıdır. Müasir avtomobillərin hamısında (təkcə Çində yox, Koreya və Avropa brendlərində də) elektronika və sensorların sayı həddən artıq artıb. Xüsusilə robotlaşdırılmış sürətlər qutularında (DCT) və hibrid sistemlərdə ilk min kilometrlərdə proqram yenilənməsi tələb edən sensor xətaları sənayedə normal qarşılanır və rəsmi servislərdə pulsuz aradan qaldırılır. Böyük Britaniyanın nüfuzlu Auto Express nəşrinin və CDL analitik mərkəzinin 2026-cı ilin sentyabrında dərc etdiyi araşdırmaya görə, Çin avtomobillərinin dəyər itirmə (depreciation) göstəriciləri artıq ənənəvi kütləvi brendlərlə bərabərləşib, hətta bəzi seqmentlərdə (məsələn, orta ölçülü krossoverlərdə) onları üstələyib. 3 illik istifadədən sonra Çin istehsalı olan populyar modellər ilkin dəyərinin təxminən 53-55%-ni qoruyub saxlaya bilir.Azərbaycan bazarına gəldikdə isə yaxın 3-5 ildə proses belə cərəyan edəcək: bazar zəifləməyəcək, amma ələnmə gedəcək. Ölkədə avtomobil parkının köhnəlməsi, adambaşına düşən avtomobil sayının hələ aşağı olması, taksi və şəxsi istifadədə qənaətcil hibrid və müasir modellərə tələbat bazarı canlı saxlayacaq. Bununla belə, hazırda Çində 100-dən çox avtomobil markası var və onların hamısı bazarda qalmayacaq.

Yaxın illərdə qlobal dayağı olmayan kiçik və naməlum Çin brendlərinin ehtiyat hissələrini tapmaq çətinləşəcək və onların ikinci əl qiyməti kəskin düşəcək. "BYD", "Geely", "Chery", "Changan", "Haval" (GWM) kimi dünya nəhənglərinin modelləri isə həm ehtiyat hissələri bolluğuna, həm də texnoloji üstünlüklərinə (xüsusilə hibrid və elektromobil texnologiyalarına) görə ikinci əl bazarında öz alıcısını rahatlıqla tapacaq. Avtomobil sənayesindəki bu dəyişiklik vaxtilə 1970-ci illərdə Yaponiya, 2000-ci illərdə isə Cənubi Koreya (Hyundai/Kia) avtomobillərinin başına gələn prosesin təkrarıdır. O zaman da "koreya maşınları 3 ilə çürüyəcək" deyilirdi, bu gün isə həmin markalar dünya bazarının liderləri sırasındadır. Çin avtomobil sənayesi də eyni mərhələdən keçir - sadəcə olaraq alıcı "alverçidən ucuz və zəmanətsiz maşın" almaqla "rəsmi və qlobal brend" seçmək arasındakı fərqi düzgün qiymətləndirməlidir. (musavat.com)

NE
Nihadə Eyyubova