"Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan cəmiyyətinin birliyi, xaricdən qaynaqlanan təhdidlər və ideoloji risklərlə bağlı səsləndirdiyi fikirlər müasir beynəlxalq münasibətlərdə təhlükəsizlik anlayışının dəyişən mahiyyəti kontekstində qiymətləndirilməlidir".
Bu sözləri Demokrat.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Müşfiq Məmmədli deyib.
Onun sözlərinə görə, bu gün dövlətlərin təhlükəsizliyi yalnız sərhədlərin qorunması, hərbi potensialın gücləndirilməsi və iqtisadi dayanıqlılıqla məhdudlaşmır:
"Cəmiyyətin mənəvi dəyərlərinin, milli kimliyinin, ictimai həmrəyliyinin və informasiya mühitinin qorunması da milli təhlükəsizliyin mühüm istiqamətlərindəndir.
İlk növbədə qeyd edilməlidir ki, xarici ideoloji risklər anlayışını konkret bir din, xalq, dövlət və ya siyasi dünyagörüşü ilə eyniləşdirmək düzgün olmazdı. Burada əsas təhlükə müxtəlif ideologiyaların mövcudluğunda deyil, onların zorakılığı, nifrəti, ayrı-seçkiliyi və ictimai qarşıdurmanı təşviq etmək üçün istifadə olunmasındadır.
Bu baxımdan bir neçə istiqamətə diqqət yetirmək lazımdır.
Birincisi, dini ekstremizm və radikal fundamentalizm. Dini inancların siyasi məqsədlərlə manipulyasiya edilməsi, dini dözümsüzlüyün təşviqi və cəmiyyətin məzhəb zəminində parçalanmasına yönəlmiş fəaliyyətlər ciddi təhlükəsizlik riskləri yarada bilər. Azərbaycanın dünyəvi dövlət quruluşu, dini müxtəlifliyi və tolerantlıq ənənələri nəzərə alınmaqla, bu istiqamətdə maarifləndirmə və hüquqi profilaktika xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
İkincisi, etnik millətçilik, ksenofobiya və separatizmi zorakılıq vasitəsilə təşviq edən cərəyanlar. Müxtəlif etnik və dini qruplar arasında süni qarşıdurmaların yaradılması, tarixi hadisələrin təhrif edilməsi və milli mənsubiyyət üzərindən nifrət ritorikasının yayılması cəmiyyətin birliyinə mənfi təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, etnik və mədəni hüquqların dinc ifadəsi ilə zorakılığa çağırış arasında dəqiq fərq qoyulmalıdır.
Üçüncüsü, xarici siyasi təsir və informasiya manipulyasiyası. Müasir dövrdə müəyyən dövlət və qeyri-dövlət aktorları informasiya əməliyyatlarından ictimai rəyi yönləndirmək, dövlət institutlarına inamı sarsıtmaq və sosial narazılıqları dərinləşdirmək məqsədilə istifadə edə bilirlər. Burada söhbət qanuni siyasi tənqiddən deyil, koordinasiyalı saxta informasiya kampaniyalarından, gizli maliyyələşdirilən təsir şəbəkələrindən və ictimai fikrin aldadıcı üsullarla manipulyasiyasından gedir.
Dördüncüsü, qlobal miqyasda yayılan zorakı ekstremist və totalitar ideoloji cərəyanlar. Bu cərəyanlar dini, ultramillətçi və ya digər siyasi şüarlar altında çıxış edə bilər. Onları təhlükəli edən əsas amil fərqli fikirlərə münasibət deyil, zorakılığın legitimləşdirilməsi, insan hüquqlarının inkarı və demokratik institutların güc yolu ilə dağıdılmasının təşviqidir.
Beləliklə, ideoloji təhlükənin mahiyyəti onun hansı coğrafiyadan və ya hansı ideoloji ənənədən qaynaqlanmasından daha çox, hansı məqsədlə və hansı üsullarla yayıldığı ilə müəyyənləşir".
Deputat əlavə edib ki, bu istiqamətdə yalnız inzibati və hüquqi tədbirlərlə kifayətlənmək olmaz:
"Əsas məqsəd cəmiyyətin informasiya təhlükəsizliyini, tənqidi düşüncə qabiliyyətini və manipulyasiyalara qarşı dayanıqlığını gücləndirmək olmalıdır.
Bunun üçün aşağıdakı istiqamətlər xüsusilə əhəmiyyətlidir:
1. Milli informasiya təhlükəsizliyi sisteminin gücləndirilməsi. Xaricdən idarə olunan koordinasiyalı dezinformasiya kampaniyalarının, saxta hesab şəbəkələrinin və kiberhücumların vaxtında aşkarlanması üçün dövlət qurumları, media və müstəqil ekspertlər arasında əməkdaşlıq genişləndirilməlidir
2. Sosial media platformaları ilə institusional əməkdaşlıq. Meta, Google, TikTok və digər platformalarla saxta hesabların, bot şəbəkələrinin, zorakılığa çağırışların və manipulyativ informasiya əməliyyatlarının müəyyənləşdirilməsi istiqamətində daha səmərəli mexanizmlər qurulmalıdır.
3. Media savadlılığının artırılması. Xüsusilə məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində gənclərə məlumatın mənbəyini yoxlamaq, saxta xəbərləri müəyyənləşdirmək, süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış saxta görüntüləri tanımaq bacarıqları aşılanmalıdır.
4. Dövlət qurumlarının kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsi. İctimai əhəmiyyətli hadisələr barədə vaxtında, şəffaf və etibarlı məlumat verilməsi dezinformasiyanın yayılma imkanlarını azalda bilər. İnformasiya boşluğu yarandıqda həmin boşluğu çox zaman şayiələr və manipulyativ məlumatlar doldurur.
5. Milli rəqəmsal məzmunun inkişafı. Azərbaycan dilində keyfiyyətli elmi, tarixi, mədəni və maarifləndirici kontentin artırılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Milli kimliyin qorunması yalnız xarici təsirlərə qarşı müdafiə deyil, həm də öz mədəniyyətimizi müasir kommunikasiya vasitələri ilə inkişaf etdirmək deməkdir.
6. Süni intellekt və dezinformasiya ilə mübarizə imkanlarının artırılması. Azərbaycan dilində fəaliyyət göstərən avtomatlaşdırılmış fakt yoxlama alətlərinin, saxta video və səsləri müəyyənləşdirən texnologiyaların inkişafına investisiya qoyulmalıdır.
Burada vacib bir məqamı da vurğulamaq istərdim. Mübarizə konkret olaraq qanunsuz müdaxilə, saxtakarlıq, zorakılığa çağırış və sübut olunmuş manipulyasiya üsullarına qarşı yönəlməlidir.
Müşfiq Məmmədli qeyd edib ki, Prezident İlham Əliyevin çıxışının ümumi məzmununa nəzər saldıqda görürük ki, dövlət başçısı milli həmrəyliyi Azərbaycanın müstəqilliyinin və dövlətçilik ənənələrinin qorunması ilə əlaqələndirir:
"Eyni zamanda, azərbaycançılıq ideyasını ölkədə yaşayan müxtəlif xalqları və dini icmaları birləşdirən ümumi dəyər kimi təqdim edir.
Bu yanaşma onu göstərir ki, ideoloji təhlükəsizlik məsələsinə yalnız hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti kimi baxılmamalıdır. Bu, təhsil, mədəniyyət, informasiya siyasəti, vətəndaş cəmiyyəti və dövlət idarəçiliyinin birgə fəaliyyətini tələb edən kompleks məsələdir. Azərbaycanın çoxmillətli və çoxkonfessiyalı cəmiyyət olması nəzərə alınarsa, milli birliyin möhkəmləndirilməsində qarşılıqlı hörmət, dini tolerantlıq, sosial ədalət və vətəndaşların dövlət institutlarına etimadı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Müasir dövrdə ideoloji təhlükəsizlik dövlətin yalnız xarici təsirlərdən müdafiəsi deyil, həm də cəmiyyətin həqiqəti yalandan, obyektiv məlumatı manipulyasiyadan, sağlam fikir müxtəlifliyini isə zorakılığa və qarşıdurmaya çağırışdan ayırmaq qabiliyyətidir. Möhtərəm Prezidentin səsləndirdiyi fikirlərin əsas strateji məğzini də bu kontekstdə qiymətləndirmək olar: milli kimliyin, dövlət müstəqilliyinin və ictimai həmrəyliyin qorunması üçün hərbi və iqtisadi təhlükəsizliklə yanaşı, informasiya və ideoloji dayanıqlılıq da daim diqqət mərkəzində saxlanılmalıdır".
Müəllif: Fidan Hacızadə
