Keyfiyyətli yuxu yalnız orqanizmin dincəlməsi üçün deyil, beynin və bədənin özünü bərpa etməsi üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mütəxəssislər xüsusilə isti yay gecələrində yuxu keyfiyyətinin qorunmasının vacibliyini vurğulayırlar.
Uzun müddət kifayət qədər yatmamaq diqqət dağınıqlığı, unutqanlıq və xroniki yorğunluqla yanaşı, bir sıra sağlamlıq problemləri ilə də əlaqələndirilir. Böyüklər üçün ümumilikdə gecə ərzində 7–9 saat keyfiyyətli yuxu tövsiyə olunur.
Yuxu zamanı beyində hansı proseslər gedir?
Yuxu zamanı beyin fəaliyyətini dayandırmır. Əksinə, orqanizmdə bir sıra mühüm bərpa prosesləri baş verir. Dərin yuxu mərhələlərində beynin gün ərzində yaranan bəzi metabolik tullantıların uzaqlaşdırılmasında rol oynayan mexanizmləri daha aktiv olur. Eyni zamanda gün ərzində öyrənilən məlumatların yaddaşda möhkəmlənməsi, hormonların tənzimlənməsi və immun sisteminin normal fəaliyyəti üçün yuxu mühüm rol oynayır.
Uzunmüddətli yuxu çatışmazlığı isə ürək-damar xəstəlikləri, 2-ci tip diabet, piylənmə, depressiya və narahatlıq kimi problemlərlə əlaqələndirilir. Bundan əlavə, diqqət və reaksiya qabiliyyətinin azalması qəza riskini də artıra bilər.
İsti hava yuxunu niyə pozur?
Yuxuya keçid zamanı bədən temperaturunun müəyyən qədər azalması təbii prosesdir. Ətraf mühitin temperaturu yüksək olduqda isə orqanizmin özünü soyutması çətinləşir. Nəticədə yuxuya getmək gecikə, yuxu daha səthi ola və gecə ərzində oyanmalar arta bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, isti havalarda yuxunun pozulmasına əsasən: yüksək temperatur, həddindən artıq tərləmə, yüksək rütubət, ürək döyüntüsünün sürətlənməsi, gecə saatlarında isti mühit və axşam saatlarında güclü işığa məruz qalmaq təsir göstərə bilər.
Rütubət də yuxuya təsir edir
Yüksək rütubət tərin buxarlanmasını çətinləşdirir. Bu isə bədənin təbii soyuma mexanizmini zəiflədir. Nəticədə insan gecə ərzində daha çox tərləyə və yuxusu dəfələrlə bölünə bilər. Bundan başqa, yay aylarında günlərin uzun olması axşam saatlarında işığa məruz qalma müddətini artırır. Bu vəziyyət melatonin hormonunun ifrazını gecikdirərək yuxuya getmə vaxtına təsir göstərə bilər.
Keyfiyyətli yuxu üçün nə etmək olar?
İsti gecələrdə yataq otağını mümkün qədər sərin saxlamaq, otağı havalandırmaq, yüngül geyim və yataq dəstlərindən istifadə etmək, yatmazdan əvvəl güclü işıq və ekran qarşısında uzun müddət qalmaqdan çəkinmək yuxu şəraitinin yaxşılaşdırılmasına kömək edə bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, yuxu sadəcə istirahət deyil, beynin və bütün orqanizmin bərpa proseslərinin davam etdiyi mühüm bioloji mərhələdir.
Leyla Demokrat.az
