Valideyn olmağın orqanizmdə ciddi fizioloji dəyişikliklərə səbəb olduğu artıq məlumdur. Alimlər bu prosesləri analarda matressensiya (matrescence), atalarda isə patressensiya (patrescence) adlandırırlar.
Demokrat.az xəbər verir ki, bu barədə “Science Focus” nəşri yazır.
Məqalədə qeyd olunur ki, bu anlayışlar valideynliklə əlaqədar baş verən fiziki, koqnitiv, emosional və sosial dəyişiklikləri əhatə edir və onların bir qismi elmi araşdırmalarla təsdiqlənib.
Məsələn, valideynlik dövründə testosteron səviyyəsinin azalması və oksitosin hormonunun artması kimi hormonal dəyişikliklər bioloji uyğunlaşma hesab olunur. Alimlərin fikrincə, bu dəyişikliklər valideynlərin övladlarına qarşı daha diqqətli olmasına və onlarla emosional bağ qurmasını asanlaşdırır.
Araşdırmalar göstərir ki, valideynlik dövründə beynin həcmində müəyyən dəyişikliklər və yenidən təşkilatlanma baş verir. Alimlər hesab edirlər ki, bu proseslər də valideynlərin övladlarının ehtiyaclarına daha həssas reaksiya verməsinə kömək edir.
Lakin bu dəyişikliklərin bəzi valideynlərdə güclü stress və doğuşdan sonrakı psixi sağlamlıq problemləri riskini artırdığı da bildirilir.
İlk illərdə qocalma prosesinə təsir
Məqalədə vurğulanır ki, uşağın həyatının ilk illərində valideynlik bioloji qocalma prosesləri ilə də əlaqələndirilir.
Yuxusuzluq, maliyyə çətinlikləri və gündəlik həyatdakı gərginlik DNT-nin uclarında yerləşən qoruyucu telomerlərin qısalmasına səbəb ola bilər.
Telomerlərin qısalması ürək-damar xəstəlikləri, demensiya və vaxtından əvvəl ölüm riskinin artması ilə əlaqələndirilir.
Bundan əlavə, xroniki stress iltihabi prosesləri gücləndirə və uzun müddət yüksək səviyyədə qaldıqda sağlamlığa mənfi təsir göstərən kortizol hormonunun səviyyəsini artıra bilər.
Uzunmüddətli perspektivdə vəziyyət fərqlidir
Bununla yanaşı, araşdırmalar göstərir ki, uzunmüddətli perspektivdə valideynlərin orta ömür uzunluğu övladı olmayan insanlarla müqayisədə bir qədər yüksək olur.
İsveçdə aparılmış tədqiqatın nəticələrinə görə, bu üstünlük əsasən 60 yaşdan sonra özünü göstərir. Bu yaşdan etibarən atalar övladı olmayan kişilərlə müqayisədə orta hesabla iki il daha uzun yaşayırlar. Analarda da oxşar üstünlük müşahidə olunsa da, fərq bir qədər azdır.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bunun əsas səbəbi valideynlərin yetkin övladlarından aldıqları sosial və emosional dəstəkdir.
Gəlir, yaş və uşaqların sayı da rol oynayır
Nəşr qeyd edir ki, nəticələrə təsir edən digər mühüm amillər də mövcuddur. Məsələn, aşağı gəlirli ailələrdə valideynlər daha çox stress yaşayırlar və bu qrupda insanların ömür uzunluğu yüksək gəlirli qrupla müqayisədə 10 ilə qədər qısa ola bilər.
2026-cı ilin yanvarında Helsinki Universitetinin dərc etdiyi araşdırmaya əsasən, 24–38 yaş arasında valideyn olmaq daha əlverişli qocalma göstəriciləri və daha uzun ömürlə əlaqələndirilir.
Araşdırma həmçinin göstərib ki, iki və ya üç uşağı olan qadınlar orta hesabla daha uzun yaşayırlar. Dörd və ya daha çox uşağı olan qadınlarda isə bioloji qocalmanın sürətlənməsi və ömür uzunluğunun azalması daha çox müşahidə edilir.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu nəticə yalnız çoxuşaqlı ailələrdəki stresslə deyil, həm də hamiləlik və doğuşun orqanizmə yaratdığı bioloji yük ilə bağlı ola bilər.
Digər tərəfdən, əvvəlki araşdırmalar kişilərdə uşaqların sayı ilə ömür uzunluğu arasında zəif də olsa müsbət əlaqənin mövcud olduğunu göstərib.
