Gündüz yatmaq vərdişi ilə demensiya riski arasında əlaqə aşkar edilib. ABŞ-də aparılan araşdırmaya görə, günlərin çoxunda və ya hər gün gündüz yatan 65 yaşdan yuxarı insanlarda demensiyanın inkişaf riski nadir hallarda yatanlarla müqayisədə 48 faiz yüksək olub. Bununla belə, alimlər gündüz yuxusunun birbaşa demensiyaya səbəb olduğunu deməyin düzgün olmadığını vurğulayırlar.
Demokrat.az xəbər verir ki, bu barədə "Onedio" nəşri ABŞ-də aparılan elmi araşdırmanın nəticələrinə istinadən məlumat yayıb.
Cons Hopkins Universitetinin Blumberq İctimai Səhiyyə Məktəbinin tədqiqatçıları ilkin mərhələdə demensiya əlamətləri olmayan 65 yaşdan yuxarı 995 nəfərin yuxu vərdişlərini araşdırıblar. İştirakçılar 2013-cü ildən başlayaraq təxminən 10 il ərzində müşahidə altında saxlanılıblar. Araşdırma zamanı onların gündüz nə qədər tez-tez yatdıqları, yuxunun müddəti və istəmədən yuxuya gedib-getmədikləri qiymətləndirilib.
Nəticələr göstərib ki, günlərin əksəriyyətində və ya hər gün gündüz yatanlarda demensiya riski gündüz nadir hallarda yatan və ya ümumiyyətlə yatmayanlarla müqayisədə 48 faiz yüksəkdir. Yaş, mövcud sağlamlıq problemləri və gecə yuxusu ilə bağlı bəzi amillər nəzərə alındıqdan sonra da bu əlaqə müşahidə edilib.
İstəmədən yuxuya gedənlərdə də risk yüksəkdir
Araşdırmada gündüz yatmağın səbəbi də nəzərə alınıb. Məlum olub ki, televizora baxarkən və ya başqa işlə məşğul olarkən qeyri-iradi şəkildə yuxuya gedən insanlarda demensiya riski 39 faiz yüksəkdir.
Bunun əksinə, əvvəlcədən planlaşdıraraq gündüz istirahət edənlərdə digər amillər nəzərə alındıqdan sonra statistik baxımdan əhəmiyyətli risk artımı müəyyən edilməyib. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, xüsusilə insanın iradəsindən asılı olmadan yaranan yuxululuğa diqqət yetirilməlidir. Bu hal yorğunluqla yanaşı, yuxu rejiminə təsir edən müxtəlif sağlamlıq problemləri ilə də əlaqəli ola bilər.
Araşdırmada 30 dəqiqə və ya daha az davam edən gündüz yuxuları da qiymətləndirilib. Bu qrupa daxil olan insanlarda gündüz yatmayanlarla müqayisədə demensiya riski 40 faiz yüksək hesablanıb. Lakin müşahidənin ilk beş ilində demensiya diaqnozu qoyulan şəxslər təhlildən çıxarıldıqda, qısa yuxu ilə risk arasındakı əlaqə statistik əhəmiyyətini itirib. Buna görə də qısa müddətli yuxunun demensiyaya səbəb olduğunu söyləmək mümkün deyil.
Gündüz yatmaq demensiyanın əlaməti ola bilərmi?
Cons Hopkins Universitetinin professoru Adam Spiranın fikrincə, gündüz tez-tez yatmaq demensiyaya səbəb olan vərdişdən daha çox, beyində başlayan dəyişikliklərin göstəricisi ola bilər. Belə ki, demensiya ilə əlaqəli bəzi proseslər beynin oyaqlıq və yuxu rejimini tənzimləyən sahələrinə də təsir göstərə bilər.
Bu halda insan yaddaş problemləri açıq şəkildə üzə çıxmamışdan əvvəl gündüz daha çox yatmağa başlaya bilər. Digər tərəfdən, gecə yuxusunun keyfiyyətsiz olması, yuxu apnesi, dərmanların təsiri və müxtəlif sağlamlıq problemləri də gündüz yuxululuğunu artıra bilər.
Mütəxəssislər xüsusilə yaşlı insanlarda yuxu vərdişlərinin nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişməsinə diqqət yetirməyi tövsiyə edirlər. Əgər insan əvvəlkindən daha çox yatmağa başlayırsa, gündəlik işlərlə məşğul olarkən qeyri-iradi yuxuya gedirsə, həkimə müraciət etmək məqsədəuyğundur. Unutqanlıq, gündəlik işləri yerinə yetirməkdə çətinlik və davranış dəyişiklikləri də müşahidə olunursa, tibbi qiymətləndirmə daha vacibdir.
Alimlər vurğulayırlar ki, araşdırma demensiyadan qorunmaq üçün gündüz yuxusundan tamamilə imtina etməyin vacibliyini göstərmir. Əsas məsələ yuxu ehtiyacının nə üçün artdığını anlamaqdır. Bu əlaqənin səbəblərini və gündüz yuxululuğunun demensiyanın erkən göstəricisi olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.
Jalə
