Payızın gəlişi ilə ağacların yarpaqları yaşıl rəngdən sarı, narıncı və qırmızı çalarlara keçir. Bu dəyişiklik sadəcə təbiətin gözəl mənzərəsi deyil, ağacların qışa hazırlığı ilə bağlı mürəkkəb bioloji prosesdir.
Demokrat.az xəbər verir ki, yarpaqların rəng dəyişməsinin əsas səbəbi iki fərqli proseslə bağlıdır: yaşıl piqmentin parçalanması və yeni piqmentlərin üzə çıxması.
Yarpaqların yaşıl görünməsini təmin edən əsas maddə xlorofildir. O, günəş işığını udaraq fotosintez prosesində mühüm rol oynayır. Ağac bu proses nəticəsində şəkərlər istehsal edir və onlardan enerji mənbəyi kimi istifadə edir.
Payızda günlər qısaldıqca ağaclarda xlorofilin istehsalı azalır və mövcud xlorofil tədricən parçalanır. Bununla da yarpaqlarda əvvəldən mövcud olan sarı və narıncı piqmentlər – karotinoidlər görünməyə başlayır. Yəni sarı rəng payızda yaranmır, sadəcə yaşıl rəngin yox olması ilə üzə çıxır.
Qırmızı rəngin yaranması isə fərqli prosesdir. Yarpaq tökülməyə hazırlaşarkən onun daxilində müəyyən miqdarda şəkər toplanır. Bu şəkərlər yeni piqmentlərin – antosianinlərin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Nəticədə yarpaqlar qırmızı və tünd qırmızı rənglərə boyanır.
Yarpaqların rənginin nə qədər parlaq olmasına hava şəraiti də təsir edir. Quru, günəşli və sərin havada sarı, narıncı və qırmızı rənglər daha intensiv görünür.
Ağaclar yarpaqlarını niyə tökür?
Yarpaq tökülməsi ağacın zəifləməsi deyil, əksinə, qışa uyğunlaşma mexanizmidir. Soyuqlar yaxınlaşdıqda ağac yarpaqla budaq arasında xüsusi ayrılma təbəqəsi formalaşdırır.
Yarpaq tökülməzdən əvvəl ağac onun tərkibindəki faydalı maddələrin böyük hissəsini geri toplayaraq özündə saxlayır. Bundan sonra yarpaqla ağac arasındakı maddələr mübadiləsi dayanır və yarpaq budaqdan ayrılaraq yerə düşür.
Beləliklə, ağac qış aylarında yarpaqları saxlamaq üçün əlavə enerji sərf etmir və soyuq hava şəraitində özünü qoruyur. Təbiətin payızda yaratdığı rəngarəng mənzərə isə əslində ağacların qışa hazırlıq prosesinin nəticəsidir.
Jalə
