Sosial şəbəkələrdə Xırdalanda qarpızların insanlara pulsuz paylanması ilə bağlı görüntülər yayılıb. Oxşar halların müxtəlif bölgələrdə də müşahidə edilməsi mövsümi məhsulların satışında yaranan problemləri gündəmə gətirir.
Mövzu ilə bağlı Demokrat.az-a açıqlamasında kənd təsərrüfatı eksperti Vahid Məhərrəmov bildirib ki, burada əsas məsələlərdən biri əhalinin alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsi ilə bağlı ola bilər.
Onun sözlərinə görə, bu vəziyyət təəssüf doğurur:
“Çünki əhalinin gəlirləri ilə bazardakı qiymətlər arasında müəyyən uyğunsuzluq yarandıqda insanlar gündəlik istehlaklarını məhdudlaşdırmağa başlayırlar. Bu isə öz növbəsində istehsalçıların məhsullarını əvvəlki həcmdə və əvvəlki qiymətlərlə satmasına mane olur.
Bizim kənd təsərrüfatı məhsulları istehsal edən fermerlərimiz də belə vəziyyətlə üzləşirlər. Fermer məhsul yetişdirir, bunun üçün toxum, gübrə, suvarma, əməkhaqqı, texnika, yanacaq və digər xərclər çəkir. Məhsul hazır olduqdan sonra isə onu bazarda elə qiymətə satmalıdır ki, ən azı çəkdiyi xərcləri qarşılaya bilsin. Əgər bazarda alıcılıq qabiliyyəti aşağıdırsa və məhsula tələbat zəifləyirsə, fermer üçün məhsulu ucuz qiymətə satmaq iqtisadi baxımdan sərfəli olmur.
Digər tərəfdən, son dövrdə istehsal və logistika xərclərinin artması da kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətinə təsir göstərir. Daşınma, yanacaq, qablaşdırma, əmək və digər xərclərin artması məhsulun maya dəyərini yüksəldir. Fermer məhsulunu daha aşağı qiymətə satdığı zaman isə bəzən çəkdiyi xərcin belə qarşılığını ala bilmir. Belə vəziyyətdə məhsulu saxlamaq və qiymətin yüksəlməsini gözləmək də müəyyən risklər yaradır. Çünki kənd təsərrüfatı məhsullarının əksəriyyətinin saxlanma müddəti məhduddur.
Nəticədə fermer məhsulu vaxtında sata bilmədikdə qarşısında iki seçim qalır: ya məhsulu çox aşağı qiymətə satmalıdır, ya da məhsul xarab olmasın deyə başqa çıxış yolu axtarmalıdır. Bəzi hallarda isə məhsulun satışından əldə olunacaq gəlir onun bazara çıxarılması üçün çəkilən əlavə xərcləri belə qarşılamır. Bu zaman məhsulun əhaliyə pulsuz paylanması istehsalçının vəziyyətdən çıxmaq üçün seçdiyi yollardan birinə çevrilə bilər.
Bu, yalnız qarpızla bağlı məsələ kimi qiymətləndirilməməlidir. Əvvəllər pomidor və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının da fermerlər tərəfindən aşağı qiymətə satılması və ya əhaliyə pulsuz paylanması ilə bağlı hallar müşahidə olunub. Bu cür nümunələr göstərir ki, problem daha geniş xarakter daşıya bilər və kənd təsərrüfatında istehsalla satış arasında daha səmərəli koordinasiyaya ehtiyac var.
Burada əsas məsələ yalnız məhsulun istehsal olunması deyil, onun bazara çıxarılması və fermer üçün rentabelli şəkildə satılmasıdır. Əgər fermer məhsulunu yetişdirir, amma sonda onu sata bilmirsə, bu, həm onun gəlirlərinə, həm də növbəti il üçün istehsal qərarlarına mənfi təsir göstərə bilər. Fermer gələcəkdə hansı məhsulu nə qədər istehsal edəcəyini müəyyənləşdirərkən bazardakı tələbi və satış imkanlarını nəzərə almalıdır.
Ona görə də kənd təsərrüfatında istehsalçı ilə istehlakçı arasında daha səmərəli əlaqənin qurulması vacibdir. Məhsulun saxlanması üçün anbar və soyuducu infrastrukturlarının inkişaf etdirilməsi, logistika imkanlarının genişləndirilməsi, emal müəssisələrinin sayının artırılması və fermerlərin satış kanallarına çıxışının yaxşılaşdırılması belə halların qarşısını müəyyən qədər ala bilər.
Əks halda bir tərəfdə məhsul bolluğu, digər tərəfdə isə alıcılıq qabiliyyətinin zəifləməsi kimi ziddiyyətli vəziyyət yaranır. Bu zaman məhsul istehsal olunur, amma bazarda lazımi qiymətə satılmır. Nəticədə həm fermer, həm də ümumi kənd təsərrüfatı sektoru itki ilə üzləşir.
Bu baxımdan məsələni yalnız “qarpız niyə pulsuz paylanıldı?” sualı ilə məhdudlaşdırmaq düzgün olmaz. Burada əhalinin alıcılıq qabiliyyəti, məhsulun maya dəyəri, fermerin satış qiyməti, logistika xərcləri, bazarda tələb-təklif münasibəti və kənd təsərrüfatı məhsullarının saxlanma imkanları birlikdə qiymətləndirilməlidir. Çünki bütün bu amillər bir-biri ilə bağlıdır və problemin həlli də kompleks yanaşma tələb edir”, - deyə ekspert fikrini tamamlayıb.
