Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya) ürək-damar xəstəlikləri və insult üçün əsas risk amillərindən biridir. Bu problem böyüklərin təxminən yarısında müşahidə olunur və son illərdə uşaqlar və yeniyetmələr arasında da daha tez-tez diaqnoz qoyulur.
Demokrat.az xəbər verir ki, “EatingWell” nəşrində diyetoloq və həkim Cessika Boll tərəfindən elmi baxımdan yoxlanılmış məqalədə hipertoniya riskini artıra biləcək daha az tanınan amildən bəhs edilir.
Məqalədə qeyd olunur ki, yüksək qan təzyiqi riskini azaltmaq üçün adətən natriumun (duzun) qəbulunun azaldılması tövsiyə edilir. Lakin alimlər bildirirlər ki, xüsusilə uşaqlıqdan çox istehlak edilən şəkərli içkilər və meyvə şirələrinin tərkibindəki fruktoza da risk yarada bilər.
Fruktoza həm bütöv meyvələrdə, balda və təbii meyvə şirələrində olur, həm də qazlı içkilərə, idman içkilərinə, şəkərlə şirinləşdirilmiş meyvə içkilərinə, yoqurtlara, səhər yeməyi məhsullarına və bəzi çörək-kökə məmulatlarına əlavə edilir.
Araşdırmaya görə, xüsusilə maye mənbələrdən qəbul edilən həddindən artıq fruktoza qaraciyərdə parçalanaraq sidik turşusunun səviyyəsini artıra bilər. Sidik turşusunun yüksəlməsi isə qan damarlarının daxili qatına zərər verə, onların funksiyasını poza və arterial təzyiqin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.
Bundan əlavə, fruktozanın həddindən artıq qəbulu qaraciyərdə triqliseridlərin və çox aşağı sıxlıqlı lipoproteinlərin (VLDL) sintezini artırır. Bu dəyişikliklər yüksək qan təzyiqi ilə birlikdə ürək-damar xəstəlikləri və insult riskini daha da yüksəldə bilər.
Araşdırma necə aparılıb?
Tədqiqat iki mərhələdən ibarət olub. Birinci mərhələ 1996-cı ildə başlayıb və ABŞ-də yaşı 9–14 arasında olan təxminən 17 min uşağı əhatə edib. İkinci mərhələ isə 2004-cü ildə başlayaraq yaşı 9–16 arasında olan təxminən 11 min uşağı əhatə edib.
2013-cü ildə hər iki mərhələ birləşdirilib və ümumilikdə təxminən 26 min iştirakçı 25 il ərzində izlənilib.
1996–2001-ci illərdə iştirakçılar hər il, sonrakı dövrdə isə hər iki-dörd ildən bir qidalanma vərdişləri, boy və çəki göstəriciləri, həyat tərzi və sağlamlıq vəziyyəti ilə bağlı məlumat təqdim ediblər.
Alimlər xüsusilə şəkərlə şirinləşdirilmiş içkilərin, meyvə şirələrinin və bütöv meyvələrin istehlak səviyyəsini qiymətləndiriblər.
2010–2021-ci illərdə iştirakçılardan onlara hipertoniya diaqnozunun qoyulub-qoyulmadığı və diaqnozun qoyulduğu il barədə məlumat toplanıb. Tədqiqat dövründə iştirakçıların 1625-nə, yəni 6 faizindən bir qədər çoxuna hipertoniya diaqnozu qoyulub.
Araşdırma nəyi göstərib?
Tədqiqatçılar qırmızı və emal olunmuş ət, meyvə, tərəvəz və tam taxıl məhsullarının qəbulu, fiziki aktivlik, ekran qarşısında keçirilən vaxt və yuxu müddəti kimi amilləri də nəzərə alıblar.
Əvvəlcə ümumi fruktoza qəbulu ilə hipertoniya arasında aydın əlaqə müəyyən edilməyib. Lakin fruktozanın mənbəyi nəzərə alındıqda nəticələr dəyişib.
Araşdırma göstərib ki, şəkərlə şirinləşdirilmiş içkilərin daha çox istehlakı hipertoniya riskinin artması ilə əlaqəlidir.
Həftədə üç porsiyadan az belə içki qəbul edənlərlə müqayisədə, gündə iki və ya daha çox porsiya qəbul edənlərdə hipertoniya riski daha yüksək olub.
Gündə bir porsiya şəkərli içki qəbul edənlərdə hipertoniya riski 14 faiz artıb.
Hər əlavə gündəlik porsiya qazlı içki hipertoniya riskini 23 faiz, idman içkiləri isə 36 faiz artırıb.
Gündə 1,5 porsiya və ya daha çox meyvə şirəsi içən iştirakçılarda da yüksək qan təzyiqi riski daha yüksək olub.
Bunun əksinə olaraq, bütöv meyvələrin istehlakı hipertoniya riskinin artması ilə əlaqələndirilməyib. Mülayim və tropik iqlim meyvələri arasında da risk baxımından fərq müəyyən edilməyib.
Əvəzləmə effekti
Tədqiqat zamanı qidalanmada edilən bəzi dəyişikliklərin mümkün təsiri də qiymətləndirilib.
* Gündə bir porsiya şəkərli içkinin əvəzinə bir porsiya bütöv meyvə qəbul edilməsi hipertoniya riskini 22 faiz azaldıb. * Şəkərli içkilərin süd və ya su ilə əvəz olunması riski müvafiq olaraq 13 və 9 faiz azaldıb. * Gündə bir porsiya meyvə şirəsinin əvəzinə bütöv meyvə qəbul edilməsi hipertoniya riskini 19 faiz aşağı salıb.
Bununla yanaşı, şəkərli içkilərin meyvə şirəsi ilə və ya meyvə şirəsinin süd və su ilə əvəz olunması hipertoniya riski baxımından statistik cəhətdən əhəmiyyətli fərq yaratmayıb.
