Azərbaycan tolerantlıq baxımından dünyaya bir nümunədir

Azərbaycan əsrlər boyu dinlərarası münasibətlərin inkişafında öz mühüm rolunu oynayıb. İctimai-siyasi quruluşundan asılı olmayaraq bütün dövrlərdə Azərbaycanda dini və milli dözümlülük, tolerantlıq çox yüksək səviyyədə olub. Bu, Azərbaycan xalqının duyğularıdır, eyni zamanda, müstəqil Azərbaycan dövlətinin siyasətidir və Azərbaycanda fəaliyyət göstərən dini qurumların əməyinin praktiki nəticəsidir. Müasir Azərbaycanda tolerantlıq daha da möhkəmlənən, təkcə bütünlükdə cəmiyyətdə deyil, hər bir vətəndaşın şüurunda, mövqeyində, münasibətində və həyat tərzində ehtiva olunan önəmli bir dəyərə çevrilib və milli sərvət olaraq qəbul edilir. Sirr deyil ki, Azərbaycan xalqı müxtəlifliyə qarşı hər zaman tolerant münasibət göstərib və qonaqpərvər ev sahibi simasında ölkəmizə gələn bütün digər xalqların nümayəndələrinə qucaq açıb. Bununla bağlı Azərbaycanda yaşayan dini icmaların liderlərinin fikirləri də əhəmiyyət kəsb edir. Onlar Azərbaycan xalqının öz təbii dini tolerantlığı ilə seçildiyini qeyd edərək, bu dəyərin həm cəmiyyətin təbii xüsusiyyəti, həm də dövlətin siyasəti olmasını yüksək qiymətləndirirlər. Bildiyimiz kimi, qloballaşma və inteqrasiya prosesinin sürətlənməsi nəticəsində dünyanın geosiyasi arenasında ciddi dəyişikliklər baş verir. Belə bir şəraitdə ümumbəşəri dəyər kimi müxtəlifliyin qorunması, dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi olduqca vacibdir. Bu mühüm məsələ də ölkəmizdə diqqət mərkəzindədir. Etiraf edək ki, dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin yetərincə inkişaf etdirilməsi dünya səviyyəsində yetərincə dəstəklənmir.

Mövzu ilə bağlı fikirlərini "Demokrat.az"a bölüşən Milli Məclisin deputatı, tarixçi alim Anar İsgəndərov bildirib ki, Azərbaycan tolerantlıq baxımından dünyaya bir nümunədir, bir məktəbdir:

“Əslində, tolerantlıqla bağlı nə vaxtsa Azərbaycanda mövcud olan dövlət başçılarından birinin dekreti olmayıb. Bu tolerantlıq xalqın xarakterindən, dünyəvi və dini dəyərlərindən irəli gəlir. Tarix boyu Azərbaycan xalqı əl uzatmaqla, xeyirxahlıqla diqqəti cəlb edib. Nağıllarında da, dastanlarında da, hətta tarixi həqiqətlərində də belədir. Kimin problemi, ağrılı həyatı olubsa, kim xoş gün görmək üçün bu əraziyə gəlibsə, həm sadə xalq tərəfindən, həm də ali zümrə tərəfindən onlara kömək əli uzadılıb. Ona görə də, bu gün açıq bir dini-dünyəvi xəritə var. Görün, Azərbaycanda dini bizim dilimizdən olmayan nə qədər xalqlar, millətlər yaşayır. Heç vaxt yuxarıdan-aşağı onlara baxılmayıb, həmişə əziz tutulub və hələ bir qonağımızdır deyə, onlara daha yaxşı baxmışıq. Həmçinin, ən yağlı tikəmiz də, ən rahat yerimiz də onlara verilib. Hətta, dövlət səviyyəsində, vəzifə baxımından da o insanların heç bir problemi olmayıb, bu gün də yoxdur. Yəni, Azərbaycan xalqı bir xalq olaraq, yaşadığı ərazidə bu gündən dünənə qədər olan dövrlərdə dövlət səviyyəsində bu insanlar qorunub.

Çar Rusiyası dövründə bura almanlar köçürüldü, bu gün də o almanlar Azərbaycanla bağlı ən şirin xatirələrini söyləyirlər. Bilirsiniz niyə? Çünki xalq onlara dost gözüylə baxdı, dost münasibətləri bəslədi. Sözün həqiqi mənasında dinləri, dilləri ayrı olsa da, amma ümumi vəhdətə gələ bildilər. Dini baxımdan bu insanlar rahat yaşaya bildilər. Azərbaycan yenidən öz dövlət müstəqilliyini bərpa edəndən sonra bu istiqamətdəki işlər kuliminasiya nöqtəsinə çatdı. Dünya da artıq görür ki, Azərbaycan xalqı humanist, ədalətdli, xeyirxah xalqdır, qəddarlıqdan uzaq olan bir xalqdır. Hansı xalqlar bu əraziyə pənah gətirirsə, Azərbaycan xalqı onları sevə bilir və onlara qayğı göstərir. Bu baxımdan bir daha deyirəm ki, Azərbaycan dünya üçün bir nümunədir. Hər bir dövlət Azərbaycandan bu nümunəni götürə bilər”.

Tanınmış jurnalist, dini yazar Kənan Rövşənoğlu isə bildirib ki, Azərbaycandakı tolerantlıq bir sıra amillərlə əlaqədardır. O, qeyd edib ki, birincisi və ən mühümü Azərbaycanda tarixən fərqli din və məzhəblərin yaşaması, bunun nəticəsində isə insanlar arasında dini dözümlülük ənənəsinin yaranmasıdır:

“Yəni, tarix boyunca əksər din və məzhəblər Azərbaycana yayılıb, buna görə də insanlarımızda bir dözümlülük yaranıb, mədəniyyətə çevrilib. İkinci amil isə siyasi vəziyyətdir. Ölkədə ictimai-siyasi sabitlik olduğu və dövlətin maraqlı olmadığı halda, adətən dini zəmində gərginliyə yol verilmir, bu cür cəhdlərin qarşısı alınır. Yəni, güclü dövlət və paralel olaraq xarici təsirlərə qarşı ciddi iradə olanda bu cür dinlərarası təfriqələrin qarşısı alınır. Çünki bir çox hallarda bu cür təfriqələri xarici dövlətlər və ya yerli hakimiyyət özü təşkil edir. Bu səbəblər baxımdan Azərbaycan indi şanslıdır, çünki dövlət dini zəmində sabitlik və tolerantlıq olmasını istəyir, xarici müdaxiləyə mane olur, üstəlik də ölkə əhalisi də tolerant olduğu üçün çox böyük və dərin qarşıdurma, gərginlik olmur. Tolerantlığın xüsusi bir proqram və ya layihə olduğunu düşünmürəm. Din hər yerdə eynidir, inanclar ölkələrə görə dəyişmir. Tolerantlıq modeli deyə bir model də yoxdur”.

İlahiyyatçı Hacı Atif İsmayılov isə saytımıza açıqlamasında vurğulayıb ki, ümumən İslam dini hər bir sahədə insanları sülhə, barışa və qardaşlığa dəvət edir:

“Eyni zamanda, din də daxili tolerantlıq mühitinin zəruri olduğu bildirilir. Din xarici, burada hətta müsəlman olmayan millətləri nəzərə alaraq, hər zaman vəhyin tövsiyələrində bunun şahidi oluruq. Daha dəqiq desək, insanlıq anlamı dində çox önəmli faktor hesab edilir. İnsan varsa, kimliyindən, milli və irqi mənsubiyyətinə fərq qoymadan onun haqqına riayət olunmasını zəruri hesab edir.

Bu barədə islamın dəyərli şəxsiyyətlərindən sayılan imam Əli (ə) belə buyurmuşdur: “İnsanlar iki sinfə ayrılır. Biri sənin din qardaşın, digəri isə sənə bənzər, yaradılışda eyni bir şəxs. Bunların hər ikisini hörmətini saxlamaq vacibdir”. Bəli, bu gün doğma Azərbaycanımızın bu sahədə ciddi dönüş nöqtəsinə çevrilməsinin şahidiyik. Bu sahədə atılan addımlar çox müsbət mühitin yaranmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, barış və qardaşlığın, tolerantlıq mühitinin inkişafına yüksək dəstək verilir. Hər bir vətəndaşın borcudur ki, buna riayət etsin və bu, bizim dini, milli zəmində çox yüksək dəyərə malik olduğumuzu bir daha təsdiqləyir”.

Aynurə Pənahqızı Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb

Demokrat.az