Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi nəticəsində 2050-ci ilə qədər dünyanın müxtəlif bölgələrində 100-dən çox invaziv dəniz növünün sahilyanı ərazilərin daha içərilərinə yayılması mümkün olacaq.
Demokrat.az xəbər verir ki, bu barədə "The Independent" "Nature Ecology & Evolution" jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya istinadən yazıb.
Alimlər iqlim dəyişikliyinin yaratdığı dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinin yad dəniz növlərinin yeni ərazilərə yayılmasına təsirini araşdırıblar. Tədqiqat zamanı 122 invaziv dəniz növünün müxtəlif dəniz səviyyəsi ssenariləri üzrə gələcək yayılma imkanları modelləşdirilib.
Araşdırmada Çin yunçalı xərçəngi, Sakit okean istiridyəsi, Asiya pələng kreveti, Avropa yaşıl xərçəngi və digər növlər də nəzərdən keçirilib. Alimlərin fikrincə, bu canlıların yeni ərazilərə yayılması yerli növlərlə rəqabəti artıraraq biomüxtəlifliyə və ekosistemlərin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Orta səviyyədə karbon emissiyası ssenarisinə əsasən, 2050-ci ilə qədər qlobal dəniz səviyyəsinin təxminən 20 santimetr yüksələcəyi gözlənilir. Bu halda 290-470 min kvadratkilometr sahilyanı ərazi su altında qala və invaziv dəniz növləri üçün yeni yaşayış mühitinə çevrilə bilər. Bu ərazi ölçüsünə görə təxminən İtaliyanın ərazisinə bərabərdir.
Tədqiqatçılar xüsusilə estuariyaların – çayların dənizə töküldüyü və şirin su ilə dəniz suyunun qarışdığı ərazilərin – risk altında olduğunu bildirirlər. Bu bölgələr həm bioloji baxımdan həssasdır, həm də insan məskunlaşmasının və iqtisadi fəaliyyətin yüksək olduğu ərazilər hesab olunur.
Araşdırmaya görə, Sakit okean istiridyəsi, Atlantik mavi xərçəngi, yırtıcı rapana ilbizi və Asiya pələng kreveti artıq yayıldıqları regionlarda su altında qalacaq sahilyanı ərazilərin üçdə ikisinə qədərini məskunlaşdıra bilər.
Bəzi digər növlərin isə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi nəticəsində xüsusilə böyük sayda yeni yaşayış sahəsi əldə edəcəyi proqnozlaşdırılır. Onların əsasən estuariyalara yaxın ərazilərdə daha sürətlə yayılması gözlənilir.
Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, invaziv növlərin yeni ərazilərə daxil olması yerli biomüxtəlifliyi azaltmaqla yanaşı, balıqçılığa və sahilyanı ekosistemlərdən əldə olunan digər iqtisadi faydalara da təsir göstərə bilər.
Tədqiqat müəllifləri bu səbəbdən dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi ilə bağlı proqnozların invaziv növlərin yayılma risklərinin qiymətləndirilməsinə daxil edilməsini vacib hesab edirlər. Onlar sahilyanı bölgələrdə monitorinqin gücləndirilməsini və invaziv növlərin yayılmasının qarşısını almaq üçün əvvəlcədən idarəetmə strategiyalarının hazırlanmasını təklif edirlər.
Bununla belə, alimlər vurğulayırlar ki, gələcəkdə su altında qalacaq bütün ərazilərin dərhal invaziv növlər tərəfindən məskunlaşdırılacağı anlamına gəlmir. Yeni yaşayış mühitlərinin yaranması həmin növlərin yayılması üçün imkan yaratsa da, onların konkret ərazilərdə məskunlaşma sürətinə bir sıra digər ekoloji amillər də təsir göstərəcək.
Jalə
