99 ildir davam edən dünyanın ən uzun eksperimenti: Alimlər nəyi araşdırıb?
Kvinslend Universitetində 1927-ci ildə başlayan Zift damcısı eksperimenti bərk görünən ziftin əslində son dərəcə yavaş axan maye olduğunu göstərir. Sudan təxminən 100 milyard dəfə daha yüksək özlülüyə malik maddənin bir damlasının düşməsi illər çəkə bilər.
Demokrat.az xəbər verir ki, maddənin bərk görünməsi onun mütləq bərk olduğu anlamına gəlmir. Avstraliyanın Kvinslend Universitetində təxminən bir əsrdir davam edən Zift damcısı eksperimenti bunun ən qeyri-adi nümunələrindən biridir. "Ginnesin Rekordlar Kitabı"na görə, dünyanın ən uzun müddətdir davam edən laboratoriya eksperimenti olan bu tədqiqat ilk dəfə 1927-ci ildə başladılıb.
Eksperimentin mərkəzində qatranın törəməsi olan qara rəngli zift dayanır. Otaq temperaturunda son dərəcə sərt və kövrək hala gələn bu material çəkic zərbəsi ilə parçalana biləcək qədər bərk görünür. Lakin əslində o, çox yüksək özlülüyə malik mayedir. Sudan təxminən 100 milyard dəfə daha yüksək özlülüyə malik ziftin hərəkəti insan gözünün gündəlik zaman miqyasında müşahidə edə bilməyəcəyi qədər yavaş baş verir.
Kvinslend Universitetinin ilk fizika professoru Tomas Parnell 1927-ci ildə zifti qızdıraraq şüşə huninin içinə töküb. Maddənin çökməsi və soyuması üçün üç il gözlənildikdən sonra, 1930-cu ildə huninin aşağı hissəsi kəsilib və eksperiment faktiki olaraq başlayıb.
Lakin cazibə qüvvəsinin təsiri altında hərəkət edən ziftin ilk damlasının qopması üçün səkkiz il lazım olub. Sonrakı damlalar da oxşar şəkildə illərlə davam edən fasilələrlə düşüb. Səkkizinci damla 2000-ci ilin sonlarında, doqquzuncu damla isə 2014-cü ilin aprelində qopub.
Eksperiment iqlimə nəzarət olunan mühitdə aparılmadığından, fəsillər üzrə temperatur dəyişiklikləri ziftin axma sürətinə də təsir edir. Buna görə damlaların düşməsi arasındakı müddət həmişə eyni olmur.
Eksperimentin ən maraqlı məqamlarından biri indiyədək heç bir tədqiqatçının damlanın qopduğu ana birbaşa şahid olmamasıdır. Eksperimentə 52 il ərzində nəzarət edən professor Con Meynstoun da daxil olmaqla alimlər müxtəlif səbəblərdən damlaların düşmə anlarını qaçırıblar. Kamera sistemlərindən istifadə edilsə də, texniki nasazlıqlar səbəbindən damlanın qopması indiyədək tam şəkildə qeydə alınmayıb.
Təxminən bir əsr əvvəl başlayan eksperimentin yaxın zamanda başa çatacağı da gözlənilmir. Hunidəki ziftin hazırkı axma sürəti nəzərə alınmaqla, maddənin qarşıdakı təxminən 100 il ərzində damlamağa davam etməsi üçün kifayət qədər materialın qaldığı bildirilir.
Jalə
