Məşhur təsəvvürün əksinə olaraq, müasir avtomatik sürətlər qutuları daha yaxşı yanacaq qənaəti təmin edir.
Demokrat.az xəbər verir ki, ABŞ-da istehsal olunan yeni avtomobillərin cəmi təxminən 1 faizi mexaniki ötürməli olsa da, bu avtomobillərin də illər ərzində daha səmərəli olduğunu düşünmək olar. ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatlarına görə, bu inkişaf həqiqətən baş verib, lakin mexaniki sürətlər qutuları yenə də avtomatik sistemlərdən geri qalır.
Aparılan təhlillər göstərir ki, 2016-cı model ilindən etibarən avtomatik ötürməli avtomobillər orta yanacaq sərfiyyatında üstünlük əldə edib. Bunun əsas səbəbi avtomatik sürətlər qutularına hər il yeni ötürmə pillələrinin əlavə edilməsidir. Hər əlavə pillə mühərrikin daha az yanacaq sərf etdiyi dövrlər diapazonunda işləməsinə imkan yaradır. Mexaniki sürətlər qutuları isə əsasən beş və ya altı pillə ilə məhdudlaşır.
Bazarda mexaniki ötürmə seçimi olan avtomobillərin sayı da sürətlə azalır. ABŞ-da ən ucuz modellərdən biri olan “Nissan Versa” istehsalçının qərarı ilə mexaniki ötürmə seçimini itirib. Əvvəllər sürücülər beşpilləli mexaniki və CVT sürətlər qutusu arasında seçim edə bilirdilər. CVT sistemləri ən aşağı və ən yüksək ötürmə nisbətləri arasında fasiləsiz keçid təmin edərək səmərəliliyi artırır. Rəqəmlər də bunu təsdiqləyir: mexaniki “Versa” orta hesabla 30 mpg göstəricisinə malik olduğu halda, CVT versiyası 35 mpg səviyyəsinə çatır.
Yanacaq qənaəti və karbon emissiyası əslində eyni məsələnin iki tərəfidir. İstifadə olunan sürətlər qutusundan asılı olmayaraq, hər gallon benzinin yanması eyni miqdarda karbon qazı əmələ gətirir. Buna görə də daha çox yanacaq sərf edən sürətlər qutusu ətraf mühitə daha çox zərər vurur. Lakin avtomatik sistemlərin yanacağa qənaət etməsi yalnız ötürmə pillələrinin sayı ilə bağlı deyil.
“Subaru BRZ” bunun bariz nümunəsidir. Həm mexaniki, həm də avtomatik versiyanın altı pilləsi olmasına baxmayaraq, avtomatik model 25 mpg, mexaniki versiya isə 22 mpg göstəricisinə malikdir. Bu fərqi yalnız ötürmə pillələrinin sayına baxaraq izah etmək mümkün deyil. Bununla belə, yanacaq sərfiyyatı göstəriciləri avtomatik modellərin daha ekoloji olduğunu göstərir.
Mexaniki baxımdan mexaniki sürətlər qutularında daha az detal var və əsas quruluşuna görə onlar daha səmərəlidir. Milli Elmlər Akademiyasının araşdırmalarına görə, mexaniki sürətlər qutusu mühərrik gücünün təxminən 4 faizini itirir. Ənənəvi avtomatik sürətlər qutularında isə bu itki 13 faizə çatır.
Sistem daha çox güc itkisinə səbəb olsa da, avtomatik avtomobillər düzgün qərarlar sayəsində yanacaq qənaətində üstünlük əldə edir. Avtomatik sürətlər qutusunun daxilindəki kiçik kompüter mühərriki ən səmərəli dövrlər diapazonunda saxlamaq üçün uyğun ötürmə nisbətini daim hesablayır. Bundan əlavə, bu sistemlər daha inkişaf etmiş texniki arxitektura ilə dəstəklənir. Ötürmə pillələrinin sayı artdıqca ən yüksək pillələrin nisbətləri də uzadılıb. Bunun sayəsində avtomobil müəyyən sürətlə hərəkət edərkən mühərrik daha aşağı dövrlə işləyir və daha az yanacaq sərf edir.
Mexaniki avtomobillərin daha yüngül olması onların ətraf mühitə daha az zərər vurduğu qənaətini yarada bilər. Daha az materialdan istifadə istehsal mərhələsində daha aşağı ekoloji təsir deməkdir. Lakin fərq düşünüldüyü qədər böyük deyil. Mexaniki sürətlər qutusu daha yüngül olsa da, əsas müəyyənedici amil avtomobilin ümumi çəkisidir. İki tonluq avtomobilin ümumi çəkisi fonunda sürətlər qutusunun payı olduqca kiçikdir. Beynəlxalq Təmiz Nəqliyyat Şurasının (ICCT) məlumatları da istehsaldan qaynaqlanan emissiyaların birbaşa avtomobilin ümumi çəkisi ilə əlaqəli olduğunu təsdiqləyir.
Sürətlər qutusunun növü eyni modelin müxtəlif versiyaları arasında ekoloji fərq yaratsa da, ümumi mənzərədə daha böyük amillər mövcuddur. Kuzov tipi bunlardan biridir. Böyük SUV modelləri və ağır pikaplar ən yüksək emissiyaya səbəb olan avtomobil qrupları sırasındadır. ABŞ Ətraf Mühitin Mühafizəsi Agentliyinin (EPA) məlumatlarına görə, 2024-cü il model orta pikap 20,5 mpg göstəricisinə malik olduğu halda, sedanlarda bu rəqəm 33,5 mpg-dir. Bu fərq sürətlər qutusu növünün yaratdığı fərqdən iki dəfədən çoxdur.
Sürüş tərzi də yanacaq sərfiyyatına birbaşa təsir edir. Aqressiv idarəetmə magistral yollarda yanacaq sərfiyyatını 30 faizə qədər artıra bilər. Lakin ən böyük fərqi mühərrik texnologiyası yaradır. Hibrid SUV benzinlə işləyən analoji modellə müqayisədə bütün istismar dövrü ərzində 27 faiz daha az emissiya yaradır.
Jalə Demokrat.az
