Adi fərdi evdə sahənin hər kvadratmetrinə 30-60 santimetr naqil istifadə olunur və elektrik naqillərinin ümumi uzunluğu bir neçə kilometrə çata bilər. Kabellərin böyük hissəsi divarların və tavanın içində gizləndiyindən insanlar onlarla adətən nasazlıq yarandıqda, yeni işıqlandırma cihazı quraşdırarkən və ya açarı dəyişdirərkən qarşılaşırlar.
Demokrat.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, elektrik naqillərinin ciddi təmirini mütəxəssislərə həvalə etmək daha təhlükəsizdir. Bununla belə, naqillərin rənglərlə işarələnməsinin əsas prinsiplərini bilmək faydalıdır. Bu, sadəcə şərti işarələmə deyil: rəng naqilin ehtimal olunan funksiyasını müəyyənləşdirməyə və elektriklə işləyərkən səhv riskini azaltmağa kömək edir.
Yaşıl, qara, qırmızı və ağ naqillər nə deməkdir
Əksər məişət elektrik sistemlərində yaşıl naqil torpaqlama üçün nəzərdə tutulur. Milli Elektrik Məcəlləsinə (NEC) əsasən, torpaqlama naqili açıq, yaşıl və ya bir və ya bir neçə sarı zolaqlı yaşıl rəngdə ola bilər. O, elektrik yükünü torpağa birləşdirir, metal hissələri torpaqlayır və torpağa qapanma zamanı cərəyan üçün təhlükəsiz yol yaradır.
Yaşıl naqilin aşağı gərginlikli sistemlərdə adi keçirici kimi istifadə edildiyi istisnalar da mövcuddur. Lakin məişət elektrik naqillərində belə vəziyyətlərə adətən rast gəlinmir.
Ağ və ya boz naqil neytral naqildir. O, 120 voltluq yüklər üçün geri qayıdış yolu rolunu oynayır və dəyişən cərəyan dövrəsini tamamlayır.
Qara və qırmızı naqillər cərəyan keçirən, yəni “fazalı” naqillərə aiddir, lakin onların funksiyası elektrik sxemindən asılı olaraq dəyişə bilər. 120/240 voltluq iki fazalı məişət sistemində qara naqil adətən L1-i, qırmızı naqil isə L2-ni göstərir. Belə sxemə elektrik lövhəsində, əlavə elektrik lövhəsində və ya enerji təchizatını kəsən qurğuda rast gəlmək mümkündür.
Qara və qırmızı naqillər 240 voltluq güclü məişət cihazlarında, məsələn, elektrik quruducularında və su qızdırıcılarında da istifadə olunur. Həmçinin iki 120 voltluq dövrənin ümumi neytral naqili paylaşdığı çoxnaqilli budaqlanmış dövrələrdə də bu rənglərdən istifadə edilir.
Bundan başqa, qara və qırmızı naqillər açarların idarəetmə naqilləri kimi də istifadə oluna bilər. Məsələn, onlar tavan ventilyatorları və işıqlandırma cihazlarının dövrələrində tətbiq edilir. Üç və ya dörd mövqeli işıqlandırma sxemlərində isə bu naqillər bir neçə açar arasında enerjinin ötürülməsini təmin edən “keçid” naqilləri rolunu oynaya və bir işıqlandırma cihazını müxtəlif yerlərdən idarə etməyə imkan verə bilər.
Naqil və kabel eyni şey deyil
“Naqil” və “kabel” sözləri tez-tez sinonim kimi işlədilsə də, texniki baxımdan bunlar fərqli anlayışlardır. Naqil mis və ya alüminiumdan hazırlanmış bir keçiricidən ibarətdir. Kabel isə adətən torpaqlama keçiricisi də daxil olmaqla bir neçə izolyasiyalı naqildən və onları birləşdirən xarici örtükdən ibarətdir.
Məsələn, yaşayış evlərində geniş istifadə olunan qeyri-metal örtüklü kabel, eləcə də metal MC kabel bu kateqoriyaya daxildir.
Vacib məqam ondan ibarətdir ki, rəng standartları kabelin xarici örtüyünə deyil, ayrı-ayrı naqillərin izolyasiyasına aiddir. Kabelin örtüyünün rəngi adətən istehsalçı və sahə üzrə qəbul edilmiş təcrübə ilə müəyyənləşdirilir və özlüyündə kabelin daxilindəki naqillərin funksiyasını göstərmir.
Rənglə işarələmə ilk növbədə vizual göstəricidir və mütləq zəmanət deyil. Xüsusilə müasir standartlar tətbiq edilməzdən əvvəl çəkilmiş və sonradan yenilənməmiş elektrik naqilləri olan köhnə evlərdə bu məsələyə diqqət yetirmək lazımdır.
Təmir zamanı elektrik naqilləri qaydalara zidd şəkildə dəyişdirildikdə də problemlər yarana bilər. Belə hallarda naqil təyinatından kənar istifadə edilmiş ola bilər. Buna görə də onun funksiyasını yalnız rənginə əsasən müəyyənləşdirmək təhlükəlidir.
Yoxlama üçün xüsusi testerdən, daha yaxşısı isə multimetrdən istifadə etmək tövsiyə olunur. Multimetr naqilin gərginlik altında olub-olmadığını və konkret elektrik dövrəsində necə işlədiyini müəyyənləşdirməyə imkan verir.
Məişət elektrik naqilləri ilə işləmək təcrübəniz yoxdursa və ya konkret naqilin təyinatı ilə bağlı şübhəniz yaranırsa, elektrikçiyə müraciət etmək daha təhlükəsizdir. Naqillərin səhv qoşulması və ya onların təyinatını təsadüfi şəkildə müəyyənləşdirməyə çalışmaq elektrik cərəyanının vurmasına, yanğına və qoşulmuş texnikanın zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Jalə Demokrat.az
