Milli Mətbuatımızın yüksəliş dövrü...

“Mətbuat cəmiyyətin aynasıdır” deyirdi ulu öndər Heydər Əliyev... Və daim mətbuatın izləyicisi, mətbuat səhifələrində işıqlandırılan problemləri nəzarətə götürən, həlli ilə bağlı dərhal göstəriş verən lider olaraq xatırlanmaqdadır. Azərbaycanda söz və məlumat azadlığının, plüralizmin və medianın iqtisadi müstəqilliyin əsasını məhz ulu öndər Heydər Əliyev qoyub.

1993-cü ildə yenidən hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev bütün sahələrdə olduğu kimi, mətbuatın da inkişafı istiqamətində mühüm addımlar atdı. Həmin vaxt hələ də senzura qalmış və bu, söz azadlığının önündə əsas əngəl idi. 1998-ci ilin 6 avqustunda ümumilli lider senzuranın ləğv edilməsi ilə bağlı sərəncam imzaladı. Bu, mətbuatımızın önündə yeni səhifənin açılması, peşəkar fəaliyyətin stimullaşdırılması və ulu öndərin də dediyi kimi, “mətbuatın cəmiyyətin aynası”na çevrilməsi dövrünün başlanğıcı idi. 1999-cu ildə “Kütləvi İnformasiya Vasitələri haqqında” Qanunun qəbulu ilə mətbuatın fəaliyyəti qanunvericiliklə də dəstəkləndi.

Heydər Əliyev təkcə söz və fikir azadlığının təmin edilməsinə yox, həm də medianın iqtisadi müstəqilliyinə də xüsusi diqqət ayırırdı. Ulu öndərin qərarı ilə qəzetlərin 2001-ci il dekabrın 31-dək “Azərbaycan” nəşriyyatına olan 398 min manat məbləğində borcunun dövlət büdcəsindən ödənilməsi bu istiqamətdə atılmış mühüm addımlardan idi.

Ulu öndərin dəstəyi nəticəsində milli mətbuatımızın peşəkar fəaliyyətinin təməlləri atıldı. Bu siyasəti davam etdirən Prezident İlham Əliyev isə medianın inkişafını yeni mərhələyə daşıdı.

Azərbaycan mediası artıq informasiya müharibəsinin aparıcı oyunçusuna çevrilib. Milli mətbuatımız beynəlxalq platformalarda uğurla təmsil olunur və bütün bunlarla yanaşı, ölkə mediasında yayımlanan informasiya təkcə Azərbaycan ictimai rəyinə yox, beynəlxalq ictimai rəyə də təsir edir.

Bu, Prezident İlham Əliyevin mediamızın inkişafına verdiyi dəstəyin ifadəsidir.

Dövlət başçısının 2005-ci il sərəncamları ilə milli mətbuatda yubileylərin keçirilməsinə start verildi. Bununla mətbuatın tarixi ənənələrinin qorunması, Zərdabi irsinin davam etdirilməsinin təməli atıldı. Prezident İlham Əliyev “Əməkdar jurnalist” adını bərpa etdi, “Azərbaycan mətbuat işçilərinin təltif edilməsi haqqında”, “Azərbaycan mətbuat işçilərinə fəxri adların verilməsi haqqında”, “Kütləvi informasiya vasitələrinə maliyyə yardımı göstərilməsi haqqında” sərəncamlar imzalandı. Bu, jurnalistlərin əməyinə qiymətin dövlət səviyyəsində verilməsi, o cümlədən, KİV-ə birdəfəlik maliyyə yardımlarının göstərilməsini özündə ehtiva edirdi.

Beləliklə, həm fərdi jurnalistlərin, həm də redaksiyaların maddi-texniki imkanları genişləndirildi. Jurnalistlərin mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması istiqamətində atılan addımlar da mühüm addımlar sırasındadır.

44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan mediasının da fəaliyyətində dönüş nöqtəsi oldu. Bu dönüşün müəllifi də Prezident İlham Əliyev idi.

Azərbaycan lideri hərbi və diplomatik cəbhədə işğalçı Ermənistanı məğlubiyyətə uğratmaqla yanaşı, informasiya cəbhəsində də qələbəmizi təmin etdi. Əks-hücum əməliyyatlarının başladığı gündən etibarən Prezident İlham Əliyev “CNN International”, “CNN-Türk”, “Sky News”, “Euronews”, “Əl-Cəzirə”, “Əl-Ərəbiyə” kimi dünyanın əsas televiziya kanallarında, o cümlədən Türkiyənin nüfuzlu “TRT Haber”, “Haber Qlobal”, Rusiyanın aparıcı “Rossiya-1”, “Pervıy Kanal”, RBK televiziyalarına mütəmadi müsahibələr verir, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin tarixi, hazırkı vəziyyəti, habelə Azərbaycanın mövqeyini əsaslandıran tarixi, hüquqi, siyasi, mənəvi və digər amilləri bir daha dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırır, Azərbaycanın haqlı mövqeyini ciddi arqumentlərlə əsaslandırırdı. Bu müsahibələr Azərbaycana qarşı “feyk-nyuslar”ın ifşa edilməsi və Ermənistanın yalan üzərində qurulmuş “informasiya maşını”nın alt-üst edilməsi ilə nəticələndi. Bunun fonunda Prezident İlham Əliyev davamlı olaraq xalqa müraciət edir, baş verənlərlə bağlı cəmiyyəti məlumatlandırırdı.

İnformasiya cəbhəsində də qələbəmizi təmin edən dövlət başçısı milli mediamızın da inkişafı istiqamətini müəyyənləşdirdi. Müharibə dövründə mediamız düşmənin informasiya hücumlarını uğurla dəf edir, təkcə Ermənistan yox, ermənilərin havadarları ilə də bir neçə cəbhədə döyüşürdü. Azərbaycana yönəlmiş informasiya təxribatlarının qarşısının alınmasında, ölkəmizin informasiya məkanının qorunmasında, ictimai rəydə çaşqınlıq yaratmaq məqsədilə təxribatların dəf edilməsində, haqq səsimizin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasında tarixi rol oynadı. Hər bir jurnalist bir əsgər kimi döyüşdü. Müharibə tarixi zəfərimizlə başa çatdı. Lakin informasiya cəbhəsində savaş hələ də davam edir və mediamız bu savaşda Azərbaycan naminə əzmlə döyüşməkdən yorulmur. Müharibədən sonra jurnalistlərimizin işğaldan azad olunmuş ərazilərdə erməni vəhşiliyi və vandallığı haqda həqiqətləri dünyaya çatdırması da bu savaşın tərkib hissəsidir.

Mediamızın bu qədər peşəkar fəaliyyəti Heydər Əliyevin qoyduğu təməlin Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilməsi, xüsusilə 2019-cu ilin sonlarından start verilən islahatların bəhrəsi idi.

Media fəaliyyətinin qanunvericilik bazası təkmilləşdirildi, dövlətlə media arasında kommunikasiya inkişaf etdirildi, medianın iqtisadi müstəqilliyi gücləndirildi, beynəlxalq əlaqələri genişləndirildi, o cümlədən media sahəsində beynəlxalq platformalar yaradıldı. Bütün bunlar peşəkar fəaliyyətin stimullaşdırılmasına hesablanmış addımlar idi. Artıq nəticə etibarilə görülən işlərin bəhrəsi ortadadır. Jurnalistlərin peşəkar fəaliyyətinin maneəsiz və effektiv həyata keçirilməsi, media subyektlərinin yaradıcılıq və redaksiya müstəqilliyinin ən etibarlı şəkildə müdafiə olunması məqsədilə normativ hüquqi bazanın yenilənməsi və “Media haqqında” Qanunun qəbul edilməsi ən mühüm addımlardan biri kimi vurğulanmalıdır. Xüsusilə, bu qanunun çap mediası ilə yanaşı, onlayn medianı da əhatə etməsi, jurnalistlərin peşə fəaliyyətinin təkmilləşməsinə şərait yaradan məqamların yer alması, yaradıcılığın inkişafına yeni imkanların açılması və digər müsbət məqamları media cameəsi tərəfindən təqdir olunur.

Son ilyarım ərzində görülən işləri bir neçə kateqoriya üzrə bölmək olar və bu addımlar təkcə media subyektlərini deyil, birbaşa jurnalistlərin özlərini də əhatə edir.

Prezident İlham Əliyevin 2022-ci il 8 fevral tarixli Fərmanı ilə jurnalistlər güzəştli ipoteka kreditindən istifadə etmək hüququna malik olan şəxslərin siyahısına daxil edildi. Bununla jurnalistlər də digər güzəşt imtiyazına malik vətəndaşlar kimi daha rahat və asan şərtlərlə mənzil sahibi ola biləcək. Bu, jurnalistlərin peşəkar fəaliyyətini də stimullaşdıran amildir.

Nazirlər Kabinetinin 2022-ci il 13 may tarixli Qərarı ilə qəzet, jurnal və onların istehsalı ilə bağlı kağız məhsullarının idxal və satışı ƏDV-dən azad edildi. Bu qərar redaksiyaların maliyyə imkanlarının artmasına, maddi-texniki bazanın güclənməsinə, jurnalistlərin daha yüksək əmək haqqı almasına imkan verir.

Veb-saytların reytinqinin və dəqiq oxucu sayının şəffaf müəyyənləşdirilməsi məqsədilə Azərbaycanın milli rəqəmsal media təhlili platforması olan “Metrix” layihəsi hazırlanaraq, istifadəyə verildi. Bu layihə İP uğrunda saxtakarlıq edilməsi hallarının qarşısını ciddi şəkildə alır və təbii ki, nəticədə peşəkar fəaliyyət ön plana çıxır.

MEDİA Agentliyi tərəfindən dünyanın qabaqcıl media təşkilatlarının və xarici ekspertlərin iştirakı ilə jurnalistlər üçün silsilə təlim və seminarlar təşkil edililir. Təkcə 2021-ci il ərzində agentlik tərəfindən həyata keçirilən təlimlərə, seminarlara və digər layihələrə 60-dan çox təlimçi və 350-dən artıq media nümayəndəsi cəlb edilib. Agentlik jurnalistlərin dövlət qurumları ilə qarşılıqlı kommunikasiyanın gücləndirilməsi, əməkdaşlığın optimallaşdırılması və informasiya mübadiləsinin daha effektiv təşkili məqsədilə dövlət orqanlarının mətbuat katibləri, media qurumlarının rəhbərləri və jurnalistlər üçün də seminar və təlimlər keçirir. Bununla yanaşı, jurnalistlərin ixtisaslaşması və sahəvi jurnalistikanın inkişaf etdirilməsi məqsədilə MEDİA Agentliyi bir sıra dövlət qurumları və təşkilatlarla əməkdaşlıq edir. İki il ərzində XİN, MN, BMTM, Baş Prokurorluq, İqtisadiyyat Nazirliyi, Dövlət Gömrük Komitəsi, "Azərsu" ASC, İqtisadi İslahatların Təhlili Mərkəzi, TƏBİB və digər qurumlarla birgə jurnalistlər üçün təlimlər təşkil olunub.

MEDİA ali təhsil müəssisələrində media mərkəzlərinin inkişafını və təhsil prosesində ənənəvi medianın rəqəmsal mediaya inteqrasiyasını da dəstəkləyir. Bu məqsədlə Bakı Dövlət Universiteti və Bakı Slavyan Universitetində 150-dən çox tələbənin iştirakı ilə görüş və mühazirələr təşkil edilib.

Jurnalistlərin mükafatlandırılması və peşəkarlığının artırılması məqsədilə il ərzində iki dəfə Fərdi jurnalist müsabiqəsi keçirilir. Bu müsabiqələrdə şəffaflıq və obyektivlik iştirakçıların özləri tərəfindən dilə gətirilir.

Ən mühüm adımlardan biri də Media Reyestrinin formalaşdırılmasıdır. Avropa ölkələrində geniş istifadə olunan təcrübələrə əsasən yaradılacaq Media Reyestrinin formalaşdırılması, proqram təmninatının hazırlanması üzərində hazırda iş davam etdirilir. Həmçinin, Reyestr Elektron Hökumət İnformasiya Sisteminə inteqrasiya olunacaq.Bu Reyestrin formalaşmasından sonra jurnalistlər üçün əlavə imkanlar yaranacaq, o cümlədən, “reket jurnalistika” problemindən xilas ola biləcəyik.

Atılan addımlar, görülən işlər, həyata keçirilən layihələrin müsbət dinamikası aydın müşahidə olunur.Cəmiyyətin informasiya təminatında operativlik və keyfiyyət yüksəlib, media və sosial şəbəkələrdə qaldırılan məsələlərə dövlət orqanları tərəfindən dərhal reaksiya verilir.Dövlətin həyata keçirdiyi siyasətin, qəbul olunmuş qərarların mahiyyətinin ictimaiyyətə çatdırılması və izah olunması işinin keyfiyyəti və çevikliyi kəskin dərəcədə yüksəlib.

Azərbaycan mediası beynəlxalq informasiya məkanında mövcud olan tendensiya və trendləri yaxından izləyir, qabaqcıl nümunələrin tətbiqi işində nəzərəçarpacaq irəliləyiş müşahidə edilir.

Media gündəmin mövzuları işıqlandırır, müzakirəyə çıxarır. Konstruktiv, qərəzsiz və obyektiv tənqid medianın ictimai nəzarət potensialının yüksəlməsinə şərait yaradır. Media fəaliyyəti sahəsində mövcud olmuş neqativ hallar aradan qaldırılır, şəffaflıq təmin olunur, “reket jurnalistikanın” əhatə dairəsi daralır. Bir çox saytların texniki problemləri aradan qaldırılıb, bəziləri tamam yeni tərtibata keçib, bir çox saytlar yeni rubrikalar yaradıb və ən əsası gündəlik 20 özəl material tələbini yerinə yetirmək artıq gündəlik işin adi normasına çevrilib.

“Copy-paste” hallarının əsaslı şəkildə azaldığı müşahidə edilir, Azərbaycan dilinin ədəbi üslubunun tələblərinə ciddi əməl edilməsi diqqət mərkəzindədir.

Dövlət yazılı medianın timsalında Azərbaycan dilinin inkişafına, ənənəvi publisistik düşüncənin yaşamasına və eyni zamanda cəmiyyətdə plüralizmin möhkəmlənərək sərhədlərinin genişlənməsinə dəstək göstərir.Dəstək göstərilən nəşrlərdə və onların eyniadlı veb-saytlarında əsaslı dəyişiklik, müasirləşmə özünü göstərir. Bir sıra qəzetlərimiz ənənəvi A3 formatını dəyişərək yeni tərtibatda B2 formata keçiblər, qəzetlərin əksəriyyəti artıq tam rəngli nəşr olunur. Əksər qəzetlərin saytları ya yenidən qurulub, ya da əsaslı şəkildə dəyişib. Yazılı medianın müasir simasının formalaşması yönümündə konseptual yanaşma gələcəyə hesablanıb, ona görə bu proses davamlı xarakter daşıyır.

MEDİA Agentliyi tərəfindən çap mediası məhsullarının abunə və satışının təşkilinə dəstək göstərilməsi, çap mediasının onlayn formata keçidinin təmin edilməsi məqsədilə ilk dəfə olaraq müxtəlif qəzet və jurnalların elektron versiyasının yerləşdiriləcəyi “E-kiosk” platformasının yaradılması prosesini başa çatdırıb. “E-kiosk” platformasının əsas məqsədi ənənəvi medianın rəqəmsal mühitə uyğunlaşmasına və informasiya cəmiyyətinin inkişafına dəstək göstərməkdir.

Bu siyahını daha da uzatmaq olar, lakin “görünən dağa nə bələdçi” misalı kimi, artıq hər şey göz önündədir. Azərbaycan mediası inkişafda olan, yenilənən və yüksək perspektivin olduğu mediaya çevrilib. Artıq səsimizi dünya eşidir...

Vasif Həsənli “Demokrat.az” xəbər portalının baş redaktoru