Dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan tədqiqatçılar texnologiya korporasiyalarının kosmos vasitəsilə Yer kürəsini xilas etmək barədə genişmiqyaslı vədlər fonunda atmosferə vurulan zərəri gizlətməsi praktikasını “starvoşinq” (starwashing) adlandırırlar.
Demokrat.az xəbər verir ki, kosmos siyasəti üzrə mütəxəssis Melissa İnqlinqin "The Conversation" nəşrində ətraflı təsvir etdiyi bu anlayış özəl şirkətlərin apardığı yeni kosmik yarışın qaranlıq tərəflərini üzə çıxarır.
İlon Mask və Ceff Bezos tez-tez kosmosu bəşəriyyət üçün xilas yolu kimi təqdim edirlər. Buraya enerji tutumlu məlumat mərkəzlərinin orbitə çıxarılması planlarından tutmuş günəş elektrik stansiyalarını sutka ərzində işıqlandırmaq üçün orbitə 50 minədək güzgü yerləşdirmək ideyasına qədər müxtəlif layihələr daxildir.
Lakin onların fikirləri ilə razılaşmayan ekspertlər bu texnologiyaların Yer kürəsinə vurduğu real zərərə diqqət çəkirlər. Raket mühərrikləri stratosferə his buraxaraq ozon qatına zərər vurur, su buxarı isə istixana effektini gücləndirir. Köhnə peyklərin atmosferdə yanması zamanı alüminium oksidi əmələ gəlir və bu maddə hava kütlələrinin dövranını dəyişdirə bilər.
Bundan başqa, orbitdə kosmik tullantıların sıxlığının artması artıq müxtəlif qəzalara səbəb olur. Buna misal olaraq, “SpaceX” raketinin qalıqlarının Ayın səthi ilə saatda 8700 kilometr sürətlə toqquşması göstərilir.
“Problem ondadır ki, bütün bunlar diqqəti planetimizdəki problemlərin real həllindən yayındırır. “Starvoşinq” termini məhz bunu ifadə edir”, — Cənubi Danimarka Universitetinin tədqiqatçısı Qreqers Andersen bildirib.
Yeni termin “qrinvoşinq” anlayışına birbaşa istinaddır. Qrinvoşinq şirkətlərin təbiətə vurduqları əsas zərəri gizlədərək reklam məqsədilə ekoloji təşəbbüslərlə öyünməsi praktikasını ifadə edir.
Kaliforniya Universitetinin Los-Ancelesdəki professoru Meqali Delma hazırkı vəziyyəti qızıl hərisliyi ilə müqayisə edir. Onun sözlərinə görə, o dövrdə qazanc əldə etməyə çalışanlar yalnız mənfəəti görür, ətraf mühitin məhv edilməsinə isə tamamilə məhəl qoymurdular.
Kosmodromların fəaliyyəti yerli ekosistemlərə qaçılmaz şəkildə zərər vurur. Peyklərin nəzarətsiz şəkildə çoxalması isə astronomik müşahidələrə ciddi maneə yaradır. Bu problem Rusiyadakı rəsədxanalarda aparılan müşahidələrə də təsir göstərir.
Alimlər beynəlxalq ictimaiyyəti kosmosa köçmə ilə bağlı marketinq illüziyalarına aldanmamağa və resursları insanların yaşadığı dünyanın qorunmasına yönəltməyə çağırırlar.
Jalə Demokrat.az
