Uzun illər hesab olunurdu ki, eyni kitabları təkrar-təkrar oxuyan böyüklər yenilikdən qaçır, vərdişlərini dəyişmək istəmir və ya yeni əsərlərlə tanış olmağa maraq göstərmirlər. Lakin psixoloqlar bildirirlər ki, bu yanaşma reallığı tam əks etdirmir.
Demokrat.az xəbər verir ki, "Silicon Canals" nəşrinin yazdığına görə, bu davranışın arxasında rahatlıq hissi, nostalgiya və insanın öz kimliyi ilə bağlı psixoloji amillər dayanır.
Nəşr qeyd edir ki, təkrar oxuma çox vaxt eskapizm, yəni reallıqdan uzaqlaşmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir. Lakin mütəxəssislərin fikrincə, eskapizm həmişə mənfi məna daşımır.
Oslo Universiteti və Norveç Elm və Texnologiya Universitetinin tədqiqatçısı Frode Stenseng on ildən artıq müddətdə eskapizmin ikiölçülü modelini hazırlayıb.
Onun nəzəriyyəsinə görə, gündəlik həyatdan uzaqlaşmaq istəyi iki fərqli motivasiya ilə əlaqəlidir:
* özünü boğma (mənfi hisslərdən qaçmaq cəhdi); * özünü inkişaf etdirmə (müsbət emosiyalar əldə etməyə çalışmaq).
Məqalədə bildirilir ki, zahirən bu iki davranış oxşar görünsə də, psixoloji baxımdan tamamilə fərqlidir.
Stensengin həvəskar qaçışçılar üzərində apardığı araşdırma göstərib ki, özünü inkişaf etdirmə motivasiyası daha yüksək həyat məmnuniyyəti və fəaliyyətə sağlam bağlılıq hissi ilə əlaqəlidir.
Əksinə, özünü boğma motivasiyası problemlərdən yayınmaq, işləri təxirə salmaq və kompulsiv davranışlarla daha çox əlaqələndirilir.
Məqalədə qeyd olunur ki, bazar günü axşamı ağır iş həftəsindən sonra 38 yaşlı bir insanın on birinci dəfə Ceyn Ostinin "Qürur və qərəz" romanını əlinə götürməsi mütləq hansısa problemdən qaçdığı anlamına gəlmir. Ola bilər ki, o, sadəcə başqa yerdə tapa bilmədiyi emosional rahatlığı həmin kitabda axtarır.
Nostalji oxu ilə bağlı aparılan son araşdırma göstərib ki, kitabların təkrar oxunması oxucular arasında geniş yayılmış və şüurlu seçimdir. Araşdırmaya əsasən, halların təxminən yarısında oxucular növbəti kitab kimi əvvəllər oxuduqları əsəri yenidən seçirlər.
Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, bunun səbəbi tənbəllik və ya yeni kitablardan çəkinmək deyil. Oxucular tanış atmosferə qayıtmaq, sevdikləri personajlarla yenidən vaxt keçirmək və tanışlıq hissini yenidən yaşamaq istəyirlər.
Onların əksəriyyəti nostalji və sentimental hissləri yenidən yaşamaq üçün kitabları qəsdən təkrar oxuduqlarını bildiriblər.
Məqalədə vurğulanır ki, təkrar oxuma təsadüfi məşğuliyyət deyil, bir çox böyüklər üçün şüurlu və məqsədli seçimdir.
Nəşrin fikrincə, bunun praktiki səbəbləri də var.
Psixoloqlar xatırladırlar ki, insanın işçi yaddaşının imkanları məhduddur.
Gün ərzində iş, maliyyə, ailə, məişət və digər məsələlərlə bağlı çoxsaylı qərarlar qəbul etdikdən sonra beynin yeni romanın tələb etdiyi əlavə diqqət və informasiyanın emalı üçün resursları azalır.
Yeni personajlar, naməlum məkanlar və yeni hadisələr oxucudan daha çox zehni enerji tələb edir.
Psixologiyada "rahatlıq üçün yenidən baxmaq" adlandırılan yanaşmaya görə, insan özünü yorğun hiss etdikdə tanış məzmuna üstünlük verir. Çünki əvvəllər tanış olduğu süjeti izləmək və ya oxumaq daha az zehni yük yaradır.
Məqalədə qeyd olunur ki, bu xüsusiyyət bədii ədəbiyyatda daha qabarıq nəzərə çarpır. Roman oxumaq televiziya komediyasına baxmaqdan daha çox diqqət tələb edir. Gün ərzində zehni resurslar tükəndikdə isə beyin artıq tanış olduğu kitaba yönəlməyə daha meylli olur.
Jalə Demokrat.az
