Elektrik avtomobillərindən enerji saxlama sistemlərinə qədər geniş istifadə olunan litium-ion batareyalar yeni rəqiblə qarşılaşıb. Daha bol tapılan xammaldan hazırlanan natrium-ion batareyalar xüsusilə soyuq hava şəraitində yüksək performansı ilə diqqət çəkir. Bununla belə, enerji tutumu və istehsal imkanları baxımından hələlik litium texnologiyasından geri qalır.
Demokrat.az xəbər verir ki, bu barədə "CHIP" nəşrində dərc olunan məqalədə məlumat verilib.
Hər iki batareya texnologiyası oxşar prinsiplə işləyir. Enerjinin toplanması və ötürülməsi zamanı mənfi və müsbət elektrodlar arasında ionların hərəkəti baş verir. Litium-ion batareyalarda bu funksiyanı litium, alternativ texnologiyada isə natrium yerinə yetirir.
Lakin enerji sıxlığı baxımından aralarında ciddi fərq var. Natrium-ion batareyaların enerji sıxlığı hər kiloqram üçün təxminən 175 vatt-saat təşkil edir. Bu göstərici onları litium-ion batareyalardan 20-30 faiz geri salır. Müqayisə üçün, litium-dəmir-fosfat (LFP) batareyalarda bu rəqəm 205, nikel-manqan-kobalt (NMC) texnologiyasında isə 255 vatt-saatdır.
Natrium ionlarının litiumla müqayisədə daha böyük və ağır olması eyni miqdarda enerjinin saxlanması üçün daha çox yer və çəki tələb edir.
Natrium batareyalarının əsas üstünlükləri
Bu texnologiyanın ən mühüm üstünlüyü xammalın əlçatanlığıdır. Natrium təbiətdə litiumdan daha geniş yayılıb. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə istehsal xərclərinin azaldılması və xammal təminatının asanlaşdırılması baxımından əhəmiyyətli hesab olunur.
Digər mühüm üstünlük aşağı temperaturda işləmə qabiliyyətidir. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatlarına əsasən, natrium-ion batareyalar mənfi 40 dərəcə temperaturda belə tutumlarının təxminən 90 faizini saxlaya bilir. Litium-ion batareyalar isə belə şəraitdə daha ciddi performans itkisi yaşayır.
Təhlükəsizlik baxımından da natrium texnologiyasının müəyyən üstünlükləri var. Bu batareyalarda nəzarətsiz istilik artımı və termal qaçış riski daha aşağı ola bilər. Nəticədə bəzi konstruksiyalarda əlavə soyutma və mühafizə sistemlərinə ehtiyac azala bilər.
Litium texnologiyasını əvəz edə biləcəkmi?
Natrium-ion batareyaların geniş yayılmasının qarşısında əsas maneələrdən biri istehsal infrastrukturunun hələ kifayət qədər inkişaf etməməsidir. Litium batareyalar uzun illər ərzində formalaşmış istehsal gücünə və təchizat zəncirinə malikdir. Natrium texnologiyasında isə kütləvi istehsal eyni səviyyəyə çatmayıb.
Buna baxmayaraq, CATL, General Motors, Peak Energy və HiNa Battery Technology kimi şirkətlər bu istiqamətdə investisiyalarını və texnoloji araşdırmalarını davam etdirirlər. Natrium-ion batareyalar elektrik avtomobillərində, məlumat mərkəzlərinin enerji təminatında və stasionar enerji saxlama sistemlərində tətbiq olunur.
Mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə görə, yaxın gələcəkdə natrium-ion batareyaların litium texnologiyasını tamamilə əvəz etməsi real görünmür. Daha çox bu iki texnologiyanın paralel istifadəsi gözlənilir.
Belə ki, yüksək enerji sıxlığı tələb edən elektrik avtomobillərində litium batareyalar üstünlüyünü qoruyacaq. Natrium texnologiyası isə xüsusilə sərt iqlim şəraitində, enerji saxlama qurğularında və xammalın əlçatanlığının vacib olduğu sahələrdə daha geniş tətbiq oluna bilər.



