İnsanların yalan danışıb-danışmadığını yalnız bir jest və ya mimikadan müəyyən etmək mümkün deyil.
Demokrat.az "TGRT-Haber"ə istinadən xəbər verir ki, bədən dili üzrə mütəxəssis Dr. Murat Kaplanın sözlərinə görə, bunun üçün insanın normal davranışını, sonradan yaranan dəyişiklikləri və dedikləri ilə bədən dili arasındakı uyğunluğu birlikdə qiymətləndirmək lazımdır.
Kaplan qeyd edib ki, cəmiyyətdə geniş yayılmış “gözlərini qaçırırsa, deməli yalan danışır”, “əllərini gizlədirsə, nəsə gizlədir” və ya “burnuna toxunursa, yalan danışır” kimi yanaşmalar elmi baxımdan etibarlı deyil. Bu hərəkətlər stress, utancaqlıq, həyəcan, sosial narahatlıq və ya sadəcə şəxsi vərdişlərlə də bağlı ola bilər.
Ən güclü işarə davranışdakı dəyişiklikdir
Mütəxəssisin fikrincə, yalanı müəyyənləşdirməyə çalışarkən ən diqqətçəkən məqam insanın davranışındakı dəyişiklikdir.
Məsələn, normalda sakit danışan insan müəyyən bir sual qarşısında qəfildən səsinin tonunu dəyişir, daha çox hərəkət edir, bədənini qarşısındakı şəxsdən uzaqlaşdırır və ya özünə toxunmağa başlayırsa, bu, diqqət yetirilməli məqam ola bilər.
Lakin Kaplan vurğulayır ki, davranışdakı dəyişiklik də avtomatik olaraq “bu insan yalan danışır” demək deyil. Bu, sadəcə həmin mövzunun insan üçün emosional yük yaratdığını göstərə bilər.
Sözlərlə bədən dili uyğun gəlməyəndə
Mütəxəssis söz və bədən dili arasındakı uyğunsuzluğun da mühüm ipucu ola biləcəyini bildirir. Məsələn, insan “qorxmuram” dediyi halda əlləri titrəyə bilər. Ancaq bu, mütləq yalan danışdığı anlamına gəlmir. Həyəcan, qəzəb, yorğunluq və ya sosial gərginlik də eyni reaksiyaya səbəb ola bilər.
Bu səbəbdən bədən dilini “yalan detektoru” kimi qəbul etmək düzgün deyil. Əsas məsələ həmin uyğunsuzluğun səbəbini araşdırmaqdır.
“Səni sevirəm” deyərkən bədən nə deyir?
Kaplan münasibətlərdə də söz və davranış arasındakı uyğunluğa diqqət yetirməyi tövsiyə edir.
Məsələn, bir insan “səni çox sevirəm” deyərkən gözlərini bağlayır, əllərini sıxır, çiyinlərini qaldırır və başını sağa-sola hərəkət etdirirsə, bu davranışlarla sözlər arasında müəyyən uyğunsuzluq yarana bilər.
Ancaq mütəxəssis burada da tək bir jestə əsaslanaraq nəticə çıxarmağın düzgün olmadığını bildirir. Hərəkətin nə vaxt ortaya çıxması, hansı sualdan sonra baş verməsi və həmin şəxsin normal davranışının necə olması nəzərə alınmalıdır.
Bir insanın sizdən xoşlandığını necə anlamaq olar?
Bədən dili yalnız yalanı müəyyənləşdirmək üçün deyil, insanlar arasındakı marağı müşahidə etmək üçün də istifadə edilə bilər.
Kaplana görə, insanın sizə tərəf yönəlməsi, göz təmasını davam etdirməsi, dediklərinizə diqqətlə qulaq asması və söhbəti uzatmaq üçün imkanlar yaratması marağın göstəricisi ola bilər.
Xüsusilə “seçici diqqət” mühüm amil hesab olunur. Qarşı tərəfin sizin dediklərinizi xatırlaması, söhbətə yenidən qayıtması və digər insanlarla müqayisədə sizə daha çox diqqət göstərməsi maraq ehtimalını artırır.
Bununla belə, mütəxəssis xəbərdarlıq edir ki, isti və diqqətli davranış hər zaman romantik hisslərin göstəricisi deyil.
Üç əsas məqam: dəyişiklik, uyğunluq, yönəlmə
Dr. Murat Kaplan insan davranışını qiymətləndirərkən üç əsas prinsipə diqqət yetirməyi tövsiyə edir:
* Dəyişiklik: İnsan normal vəziyyətdə necə davranır və konkret mövzu açıldıqdan sonra nə dəyişir? * Uyğunluq: Dedikləri ilə üz ifadəsi, səs tonu və bədən hərəkətləri bir-birini tamamlayırmı? * Yönəlmə: İnsanın diqqəti və bədəni kimə və ya nəyə yönəlib?
Mütəxəssisin fikrincə, bütün bunlardan daha vacib prinsip budur: insanı bir hərəkətinə görə deyil, davranış nümunəsinə görə qiymətləndirmək lazımdır.
Çünki bədən dili dəqiq “yalan detektoru” deyil. Eyni jest müxtəlif insanlarda və fərqli vəziyyətlərdə tamam başqa məna daşıya bilər. Buna görə də bir hərəkəti dərhal yalan, qorxu və ya sevgi kimi etiketləmək əvəzinə, onun kontekstini və digər davranışlarla birlikdə necə göründüyünü nəzərə almaq daha doğrudur.
Jalə Demokrat.az
