Boeing 737 təyyarələrinin kompüter sistemləri ilə bağlı diqqətçəkən təhlükəsizlik araşdırması aparılıb. Tədqiqatçılar təyyarənin xarici hissəsindən əlçatan olan bağlantı nöqtəsinə yerləşdirilən sikkə ölçüsündə cihaz vasitəsilə bəzi kritik uçuş sistemlərinə müdaxilə etməyin mümkün olduğunu nümayiş etdiriblər.
Demokrat.az xəbər verir ki, Kaliforniya Universitetinin San-Dieqo kampusundan və Oberlin Kollecindən olan tədqiqatçıların hazırladığı prototip cihazın qiyməti 100 dollardan aşağıdır. Üstəlik, onların sözlərinə görə, cihazın təyyarəyə yerləşdirilməsi bir dəqiqədən də az vaxt apara bilər.
Sistem normal şəraitdə texniki xidmət personalının istifadə etdiyi bağlantı nöqtəsindən təyyarənin daxili şəbəkələrindən birinə elektrik siqnalları göndərir. Bununla da uçuş sistemləri ilə əlaqə saxlayan kompüterlərə saxta komandalar ötürmək mümkün olur.
Avtopilota və uçuş planına müdaxilə edilə bilər
Araşdırmanın ən diqqətçəkən məqamlarından biri metodun Flight Management Computer (FMC) və Multipurpose Control Display Unit (MCDU) kimi kritik sistemlərə təsir göstərə bilməsidir.
Tədqiqatçılar hazırladıqları cihaz vasitəsilə avtopilota daxil edilən marşrut nöqtələrini dəyişdirə, hətta təyyarənin uçuş istiqamətinə müdaxilə edə bildiklərini bildirirlər.
Müdaxilə bununla məhdudlaşmır. Təyyarənin çəkisi və ya xarici havanın temperaturu kimi uçuşdan əvvəlki hesablamalarda istifadə edilən göstəricilər də dəyişdirilə bilər. Beləliklə, yanlış məlumat pilotun apardığı hesablamalara birbaşa təsir göstərə biləcək səviyyəyə çatır.
Pilotun ekranında dəyişiklik hiss olunmaya bilər
Tədqiqatçıların sözlərinə görə, bəzi dəyişiklikləri kokpit ekranında nəzərə çarpmayacaq şəkildə gizlətmək də mümkündür.
Bu halda yanlış məlumatlar pilotlara düzgün informasiya kimi göstərilə bilər. Məsələn, təyyarənin real çəkisinin olduğundan daha az göstərilməsi və ya xarici havanın temperaturunun fərqli əks etdirilməsi uçuş zamanı aparılan hesablamalara təsir göstərə bilər.
Əsas risk də məhz burada ortaya çıxır. Pilotun qarşısındakı məlumat düzgün görünsə belə, sistemin arxa planında fərqli məlumat emal oluna bilər.
Hücum üçün əvvəlcə təyyarəyə fiziki giriş tələb olunur
Tədqiqatçılar bunun internet üzərindən həyata keçirilən klassik kiberhücum olmadığını xüsusilə vurğulayırlar. Hücumun başlaması üçün əvvəlcə şəxsin təyyarəyə fiziki giriş əldə etməsi və kiçik cihazı müvafiq bağlantı nöqtəsinə yerləşdirməsi lazımdır. Bu isə metodun tətbiq imkanlarını məhdudlaşdıran əsas amillərdən biridir.
Lakin cihazın Wi-Fi bağlantısına malik olması başqa bir ehtimalı da gündəmə gətirir. Araşdırma qrupunun fikrincə, cihaz təyyarəyə yerləşdirildikdən sonra nəzəri olaraq uçuş zamanı istifadə edilən Wi-Fi şəbəkəsi vasitəsilə kənardakı hücumçu ilə əlaqə saxlaya bilər.
Beləliklə, hücumçunun sonradan cihazı və göndərilən komandaları uzaqdan idarə etməsi mümkün ola bilər.
Boeing 2020-ci ildə məlumatlandırılıb
Tədqiqatçılar əldə etdikləri nəticələri ilk dəfə 2020-ci ildə Boeing şirkəti ilə bölüşüblər. Sonrakı illərdə də şirkətlə əməkdaşlığı davam etdiriblər.
Komanda hücum metodunu Boeing-ə məxsus obyektin sınaq laboratoriyasında da nümayiş etdirib. Boeing isə öz araşdırmasını apardığını və təyyarə sistemlərində mövcud olan müxtəlif qoruma qatlarının bu cür hücumların real şəraitdə həyata keçirilməsini əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirdiyini bildirib.
Tədqiqatçılar isə Boeing tərəfindən onlara hələ birbaşa texniki həll təqdim edilmədiyini deyirlər.
Aviasiya sektorunda layihələndirmə və sertifikatlaşdırma proseslərinin uzunmüddətli olması nəzərə alınarsa, bu cür sistemlərdə genişmiqyaslı dəyişikliklərin qısa müddətdə tətbiqi də asan deyil.
Boeing 737-lərin uçuşdan çıxarılması tələb olunmur
Araşdırma qrupu ortaya çıxarılan təhlükəsizlik boşluğunun Boeing 737 təyyarələrinin istismardan çıxarılmasını və ya uçuşlarının dayandırılmasını tələb edəcək səviyyədə olmadığını xüsusilə vurğulayır.
Pilotların zərurət yarandıqda avtopilotu söndürərək təyyarəni manual idarə edə bilməsi mühüm təhlükəsizlik qatlarından biridir. Bundan əlavə, bəzi düzgün məlumatların kokpitdəki digər ekranlardan yoxlanılması da mümkün müdaxilənin təsirini məhdudlaşdıra bilər.
Bununla belə, tədqiqatçılar, xüsusilə təyyarələr yerdə olarkən fiziki giriş imkanının mövcudluğu səbəbindən məsələnin aviasiya sektoru tərəfindən ciddi şəkildə nəzərdən keçirilməli olduğunu düşünürlər.
Jalə Demokrat.az
