Araşdırma göstərir ki, qısa videoların ardıcıl izlənməsi beynin diqqət və özünənəzarətə cavabdeh bölgələrinin aktivliyini müvəqqəti azalda bilər.
Demokrat.az xəbər verir ki, Çinin Çjetszyan Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan və "NeuroImage" jurnalında dərc olunan araşdırmaya əsasən, istifadəçilərin bəyəndiyi qısa videoları ardıcıl izləməsi beynin özünənəzarət və davranışa nəzarət şəbəkələrinin fəaliyyətini müvəqqəti zəiflədir.
Tədqiqatın nəticələrinə görə, “Reels” və “TikTok” kimi platformalardakı qısa videoların izlənməsi beyindəki qlutamat səviyyələri ilə əlaqəlidir və zehni səy tələbini azalda bilər.
Alimlər beynin iki əsas nahiyəsinə diqqət yetiriblər: dorsal ön singulyar korteks (dACC) və dorsolateral prefrontal korteks (dlPFC).
Qərarvermə prosesində mühüm rol oynayan dorsal ön singulyar korteks münaqişəli vəziyyətləri müəyyənləşdirir və əlavə zehni səyə ehtiyac olub-olmadığını qiymətləndirir. Dorsolateral prefrontal korteks isə diqqətin cəmlənməsi və diqqəti yayındıran amillərə qarşı müqavimətin təmin olunmasına cavabdehdir.
Araşdırmada həmçinin beynin əsas oyadıcı neyromediatoru olan qlutamat və sinir fəaliyyətini zəiflədən əsas tormozlayıcı neyromediator olan qamma-aminoyağ turşusu (GABA) da öyrənilib. Tədqiqatçılar istirahət vəziyyətində bu maddələrin səviyyəsinin video izləyərkən idrak nəzarəti şəbəkələrinin fəaliyyətinə təsir edib-etmədiyini qiymətləndiriblər.
Araşdırmaya əvvəlcə 66 gənc cəlb olunub. Lakin həddindən artıq baş hərəkəti edən və ya beyin kimyası ilə bağlı görüntüləri kifayət qədər keyfiyyətli olmayan iştirakçılar çıxarıldıqdan sonra orta yaşı təxminən 23 olan, 19-u qadın olmaqla 56 nəfər tədqiqata daxil edilib.
İlk mərhələdə iştirakçılarda proton maqnit-rezonans spektroskopiyası vasitəsilə qlutamat və GABA konsentrasiyası ölçülüb. Daha sonra onlar funksional maqnit-rezonans tomoqrafiyası (fMRI) zamanı altı dəqiqəlik iki blok şəklində qısa videolar izləyiblər. İştirakçılar istədikləri vaxt növbəti videoya keçə biliblər.
Sonuna qədər izlənilən videolar "bəyənilmiş", yarımçıq keçilən videolar isə "bəyənilməmiş" kimi qiymətləndirilib.
Araşdırmanın əsas nəticələri göstərib ki, sonuna qədər izlənilən videolar hər iki idrak nəzarəti bölgəsinin aktivliyini nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldır. İştirakçılar videoları izləməyə davam etdikcə həmin bölgələrin fəaliyyəti baza səviyyəsindən aşağı düşüb.
Bəyənilməyən videolarda dorsal ön singulyar korteksin aktivliyi baza səviyyəsindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənməsə də, dorsolateral prefrontal korteksdə aktivliyin azalması davam edib. Görmə məlumatlarını emal edən görmə korteksinin hər iki halda aktiv qalması isə müşahidə olunan azalmanın yalnız ekrana baxmaqla əlaqəli olmadığını göstərib.
Bununla yanaşı, qısa videolar izlənərkən bu iki beyin bölgəsi arasındakı funksional əlaqənin gücləndiyi müşahidə olunub. Alimlər bildirirlər ki, bu artım daha güclü özünənəzarət demək deyil. Əksinə, hər iki bölgənin aktivliyinin eyni vaxtda azalması onların daha koordinasiyalı şəkildə aşağı aktivlik modeli nümayiş etdirməsinə səbəb olur.
Məqalədə qeyd olunur ki, araşdırmada qısa video asılılığı ayrıca qiymətləndirilməyib, videoların bəyənilməsi izlənmə müddətinə əsasən müəyyənləşdirilib və iştirakçıların əksəriyyəti gənc kişilərdən ibarət olduğuna görə nəticələrin ümumiləşdirilməsi zamanı ehtiyatlı olmaq lazımdır.
