Alimlərin məlumatına görə, insanlıq tarixində bir vaxtlar bütün insanların yalnız qəhvəyi göz rənginə sahib olduğu düşünülür. Təxminən 10 min il əvvəl baş verən genetik dəyişikliklər nəticəsində irisdə melanin istehsalı dəyişib və bununla da fərqli göz rəngləri meydana çıxıb.
Demokrat.az xəbər verir ki, bu rənglər arasında ən nadir olanlardan biri yaşıl gözdür. Amerika Oftalmologiya Akademiyasının məlumatlarına əsasən, yaşıl göz dünya əhalisinin təxminən 2 faizində rast gəlinir. ABŞ-da bu göstərici daha yüksək olub təxminən 9 faizə çata bilər, lakin qlobal miqyasda yaşıl göz ən nadir rənglərdən biri hesab olunur.
Genetik mexanizm necə işləyir?
Göz rənginin formalaşması tək bir genlə deyil, bir neçə genin kompleks qarşılıqlı təsiri ilə müəyyən olunur. Bu prosesdə əsas rol “OCA2” geni ilə bağlıdır. Bu gen melanin istehsalını tənzimləyərək qəhvəyi piqmentin miqdarına təsir göstərir.
Onun yanında yerləşən “HERC2” geni isə nəzarət funksiyası daşıyır və OCA2-nin fəaliyyətini müəyyən dərəcədə məhdudlaşdıra bilir. Bu balans pozulduqda göz rəngi daha açıq tonlara — mavi, yaşıl və ya boz rənglərə çevrilir. Yaşıl gözlərin nadirliyi də məhz bu genetik kombinasiyanın çox spesifik şəkildə formalaşması ilə izah edilir.
Yaşıl göz əslində yaşıl deyil?
Mütəxəssislərin izahına görə, yaşıl gözlərdə əslində ayrıca yaşıl piqment mövcud deyil. Bu rəng optik illüziya nəticəsində yaranır.
İrisdə az miqdarda qəhvəyi piqment və “lipoxrom” adlı sarı piqment birlikdə olur. İşıq bu qatlara düşdükdə və əks olunduqda beyin bu qarışığı yaşıl kimi qəbul edir. Mavi gözlərdə isə sarı piqment olmadığı üçün işıq fərqli şəkildə əks olunur və mavi ton yaranır.
Unikal biometrik xüsusiyyət
Mütəxəssislər bildirirlər ki, hər bir insanın göz quruluşu tamamilə unikaldır. Hətta genetik olaraq eyni olan əkizlərdə belə göz naxışları tam üst-üstə düşmür. Bu səbəbdən gözlər biometrik identifikasiya sistemlərində ən etibarlı tanıma vasitələrindən biri hesab olunur.
Beləliklə, göz rəngi yalnız genetik irs deyil, həm də işığın fiziki davranışı və insan anatomiyasının mürəkkəb qarşılıqlı təsirinin nəticəsidir.
Jalə Demokrat.az
