“Abzas Media” hadisəsi zəruri suallar doğurur

GÜNDƏM 03 dek 2023, 14:35
Özünü media qurumu elan etmiş “Abzas.net” xəbər portalı ətrafında yaranmış durum müxtəlif səpkili müzakirələrə səbəb olub. Bir neçə beynəlxalq jurnalist təşkilatı bəyanat yayaraq, portalın direktoru Ülvi Həsənlinin və redaktor Sevinc Vaqifqızının həbsinə etiraz ediblər. 

Fransada yerləşən “Sərhəd­siz reportyorlar” Təşkilatı (SRT) bunu “müstəqil mediaya qarşı təzyiq” kimi qiy­mətləndirib. Müdafiə bəyanatında iddia olunur ki, guya, “Abzas Media müstəqil və peşəkar olduğu, ölkədəki korrupsiya hallarını araşdırdığı üçün susdurulub”. 

Mənzil-qərargahı Nyu-Yorkda olan Jurnalistlərin Müdafiəsi Komitəsi də “Sərhədsiz reportyorlar”a bənzər mövqe sərgiləyib. 

Təbii ki, onları belə mövqe sər­giləməyə xüsusi mərkəzlər istiqamətlən­dirir. Hər iki beynəlxalq təşkilatın Azər­baycanda təmsilçiləri də var. Mərkəzi ofislər yerli təmsilçilərə güvənərək, əlavə araşdırma aparmadan, Ülvi Həsənlinin saxlanılmasını “müstəqil mediaya qar­şı təzyiq” kimi dəyərləndirib. Bu başqa bir mövzudur ki, “Abzas Media” olayını kontekstdən çıxardılmış, yanlış formada təqdim etmək həm “Sərhədsiz reportyor­lar”ın, həm də Jurnalistlərin Müdafiəsi Komitəsinin işinə yarayır. “Beynəlxalq təşkilat” adlandırılan bu qurumların öz­lərinin “müstəqillikləri” mübahisəlidir. Onlar müstəqil beynəlxalq təşkilat ol­maqdan daha çox, ərazisində yerləşdik­ləri ölkələrin – Fransa və ABŞ-nin “de­mokratiya dəyənəyi” rolunu ifa edirlər. Bu təşkilatların Ermənistandakı media insidentlərinə yanaşması ilə Azərbay­cana münasibətindəki fərqləri müqayisə etsək, görərik ki, onların hər ikisi siyasi konyukturaya uyğun davranırlar. “Jurna­list hüquqlarını müdafiə etməkdən” daha çox, Fransa və ABŞ-ın maraqlarına bo­yun əyməyən dövlətləri şərləməklə məş­ğuldurlar. Amma indiki mövzumuz fərqli olduğundan bu məqamın üzərindən ke­çirik. 

Məsələ ondadır ki, SRT və JMK “Ab­zas Media”nı Azərbaycandakı “az sayda müstəqil və peşəkar KİV qurumlarından biri” adlandırmaqla ölkənin gerçəkdən peşəkar olan KİV subyektlərinin fəaliy­yətini şübhəyə alır. Bununla kifayətlən­məyərək, onlar həm də Azərbaycanın milli jurnalist təşkilatlarının fəaliyyətinə kölgə salırlar. Milli jurnalist təşkilatlarını Ülvi Həsənlinin hüquqlarını müdafiə et­mədiyi üçün qınayırlar. SRT və JMK -nın yerli təmsilçiləri də fürsəti əldən vermə­yib tərpənərək belə rəy formalaşdırırlar ki, guya, ölkənin jurnalist təşkilatları da “asılı durumdadır”. “Abzas Media”nı mü­dafiə etmək üçün “cəsarət etmir”. Han­sı ki, qeyd edilənlərin reallıqla heç bir əlaqəsi yoxdur. 

Milli jurnalist təşkilatlarının indiki halda soyuqqanlı davranmasının sə­bəbləri fərqlidir. Gerçək olan budur ki, Azərbaycan hüquq-mühafizə orqanları­nın “Abzas Media” rəhbərləri ətrafında başlatdığı istintaq prosesi qətiyyən me­dia hadisəsi deyil. Ülvi Həsənlinin vəkili Zibeydə Sadıqovanın açıqlamalarından da belə görünür ki, o, Cinayət Məcəlləsi­nin 206.3.2-ci maddəsi, yəni qaçaqmal­çılıq işində şübhəli bilinir. Qaçaqmalçılıq da heç bir halda media hadisəsi sayıla bilməz.Bu elə bir mövzudur ki, hansısa jurnalist təşkilatının müdaxilə etməsi, öncədən fikir söyləməsi çətindir. Şüb-həli faktın təsdiqini tapıb-tapmayacağı barədə qəti rəy bildirmək mümkün deyil. Ən optimal variant istintaqın son rəyini gözləməkdir. “Sərhədsiz reportyorlar” və Jurnalistlərin Müdafiə Komitəsi istin­taq prosesinin nəticələrini gözləmədən tələsik rəy verib. Əgər sabah istintaq orqanları sübut edilmiş bir faktı açıqlaya­caqsa, ortaya sənəd-sübut qoyacaqsa, onda bu təşkilatlar nə deyəcək? Yaxud, irəli sürülən faktlar öz təsdiqini tapma­yacaq, Ülvi Həsənli də, Sevinc Vaqifqızı da sərbəst buraxılacaqlar. SRT və JMK onda nə deyəcək?

İstintaq qurumları əldə etdikləri fakt­ları artıq ictimailəşdirməyə başlayıb. İl­kin məlumat budur ki, “Abzas Media”nınrəhbərləri ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyi (USAID), Milli Demokratiya Fondu (NED), “Avropa Demokratiyaya Yardım Fondu (EED), “FreedomNow”, Qlobal Araşdırmaçı Jurnalistika Şəbəkə­si, Amerika Beynəlxalq Təhsil Şurası, “People in Need” (PİN), NorveçHelsin­ki Komitəsi və digər təşkilatlardan qrant alıblar. Bu vəsaitlərin ümumi məbləği 500 min Avroya yaxındır. 

Problem ondadır ki, bu vəsaitlərin heç biri qeydiyyatdan keçirilməyib. İstin­taq orqanlarının açıqlamalarından belə görünür ki, bütün bu vəsaitlər qeyri-leqal formada realizə olunub. Vəsaitin hara xərcləndiyi də bəlli deyil. “Qrant haqqın­da qanun”a əsasən, istənilən qurum al­dığı qrant layihəsini Ədliyyə Nazirliyində qeydiyyatdan keçirməli, onun icrasında şəffaflığı təmin etməlidir. “Abzas Media” adına sadalanan qrant vəsaitlərinin isə qeydiyyatı yoxdur. 

Jurnalist təşkilatları istintaq qurumu deyil – açıqlanmış faktları nə təsdiq, nə də inkar edə bilir. Bu baxımdan, hamı istintaqın yekunlaşmasını, Ülvi Həsənli­nin ifadə verməsini gözləyir. Fikrimizcə, jurnalist təşkilatının görə biləcəyi ən yax­şı iş məsələni ictimailəşdirmək, istintaq prosesinin ədalətli keçirilməsini tələb et­məkdir. Əgər istintaq prosesində şəxsə təzyiq olarsa, ittiham zorla boynuna qo­yularsa, təbii ki, etiraz da olacaq. İndiki halda bunun əlamətləri görünmür. 

Amma problem bununla da yekun­laşmır. “Abzas Media” təkcə “Qrant haqqında qanunu” pozmuş kimi görün­mür. O, hətta KİV subyekti qismində də fəaliyyətini qanundan kənar qurub, “Me­dia haqqında qanun”u pozaraq, Media Reyestrindən keçməyib. İndiki qanun­lara istinadən şərh etsək, “Abzas Medi­an”ın KİV subyekti kimi fəaliyyəti müba­hisəlidir. 

“Abzas Media” qanunvericiliyi nə üçün pozub? Nə üçün Reyestrdə qey­diyyata düşməyib? Bu sualların cavabla­rı mühümdür. “Abzas Media”nı “peşəkar KİV subyekti” adlandıranlar bu suallara aydınlıq gətirməyə borcludurlar.

 

Müşfiq ƏLƏSGƏRLİ
XQ-nin media eksperti

SEÇİLMİŞ XƏBƏRLƏR

DİGƏR XƏBƏRLƏR

XƏBƏR LENTİ
Top