Azərbaycanda nənə və babalardan ən çox eşidilən xəbərdarlıqlardan biri də "Gecə ev süpürmə, bərəkət qaçar" sözləridir. Bu fikir təkcə ölkəmizdə deyil, dünyanın bir çox xalqlarında da nəsildən-nəslə ötürülən inanclar arasında yer alır. Bəs bu adətin əsasında nə dayanır? Bu, sadəcə xalq inancıdır, yoxsa onun yaranmasına səbəb olan məntiqli izahlar da var?
Demokrat.az mövzu ilə bağlı maraqlı məqamları təqdim edir.
"Bərəkəti süpürmək" inancı
Xalq arasında geniş yayılmış inanca görə, gün batdıqdan sonra ev süpürmək evə gələn ruzini və bərəkəti çölə çıxarmaq anlamına gəlir. Elə buna görə də yaşlı insanlar axşam saatlarında təmizlik etməməyi tövsiyə edirlər.
Bəzi ailələrdə hətta hesab olunur ki, gecə vaxtı süpürülən evdə qazanc azalır, işlər düz gətirmir və evdə rahatlıq pozulur. Bu fikirlər əsrlər boyu xalq inanclarının bir hissəsi kimi yaşamaqda davam edir.
Zibili gecə evdən çıxarmaq niyə uğursuzluq sayılır?
Digər geniş yayılmış inanca görə, axşam və gecə saatlarında zibili evdən çıxarmaq da yaxşı əlamət hesab edilmir. Yaşlı nəslin nümayəndələri deyirlər ki, zibili gecə çölə atan insan evin ruzisini də özü ilə birlikdə qapıdan çıxarmış olur.
Bu səbəbdən bəzi ailələr zibili torbaya yığıb səhərə qədər evdə saxlayır, yalnız gün çıxandan sonra çölə atırlar.
Bu inanc necə yaranıb?
Etnoqrafların fikrincə, bu inancın yaranmasının əsas səbəblərindən biri qədim dövrlərdə elektrik enerjisinin olmaması ilə bağlıdır. Keçmişdə insanlar evlərini şam və ya neft lampasının zəif işığında təmizləyirdilər.
Belə şəraitdə döşəməyə düşən pul, qızıl üzük, sırğa, açar və digər qiymətli əşyalar asanlıqla zibillə birlikdə süpürülərək çölə atıla bilərdi. Bu isə ailə üçün maddi itki demək idi. Zaman keçdikcə bu praktiki ehtiyat tədbiri xalq arasında "bərəkəti süpürmək" inancına çevrilib.
Sağlamlıq baxımından da səbəbi var
Mütəxəssislər bildirirlər ki, gecə saatlarında aparılan təmizlik zamanı havaya qalxan toz hissəcikləri qapalı məkanda daha uzun müddət qalır. Bu isə xüsusilə allergiyası, astması və tənəffüs yolu xəstəlikləri olan insanlar üçün narahatlıq yarada bilər.
Buna görə də bir çox mütəxəssis geniş təmizliyin gündüz saatlarında aparılmasını daha məqsədəuyğun hesab edir.
Dünyanın müxtəlif ölkələrində də oxşar inanclar var
Bu inanc yalnız Azərbaycana məxsus deyil. Türkiyə, Gürcüstan, Hindistan, Çin, Yaponiya və bir sıra Şərqi Avropa ölkələrində də gün batandan sonra ev süpürməyin uğursuzluq gətirdiyinə inanılır.
Məsələn, bəzi ölkələrdə hesab olunur ki, axşam saatlarında süpürülən evdən təkcə bərəkət deyil, ailənin xoşbəxtliyi də uzaqlaşır. Digər inanclara görə isə gecə təmizliyi evə mənfi enerji gətirə bilər.
Dini baxımdan necə qiymətləndirilir?
İlahiyyatçılar bildirirlər ki, İslam dinində gecə ev süpürməyi və ya zibili axşam evdən çıxarmağı qadağan edən hər hansı hökm yoxdur. Bu məsələlər dini göstəriş deyil, xalq arasında formalaşmış adət və inanclardır.
Dinə görə, insanın ruzisi zəhmət, halal qazanc, dürüstlük və xeyirxah əməllərlə bağlıdır. Buna görə də gecə ev süpürməyin uğur və ya uğursuzluq gətirməsi ilə bağlı dini əsas mövcud deyil.
Nəticə
Gecə ev süpürməyin bərəkəti qaçırdığına dair elmi və dini sübut yoxdur. Bununla belə, bu inanc uzun illərdir xalq mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib və bir çox ailələr bu ənənəni bu gün də yaşadır.
Mütəxəssislər isə hesab edirlər ki, istənilən vaxt ev təmizliyi aparmaq mümkündür. Əsas məsələ evdə səliqə-sahmanı qorumaq, gigiyena qaydalarına əməl etmək və ailədə sağlam, mehriban mühit yaratmaqdır.
Jalə Demokrat.az
