Heydər Əliyevin 20 il əvvəl “Azadlıq” Radiosuna verdiyi MÜSAHİBƏ: “Brejnev zəng vurub “Sən nə edirsən? Bizim quruluşu dağıdırsan?” soruşdu”

Azərbaycanın sabiq prezidenti, mərhum Heydər Əliyev 90-cı illərin sonlarında “Azadlıq” radiosunun rus redaksiyasına müsahibə verib. 1999-cu ilin sentyabrında alınmış bu müsahibədə maraqlı məqamlar çoxdur. Heydər Əliyev SSRİ Siyasi Bürosundan, Sovet İttifaqının suqutunun səbəblərindən, Mixail Qorbaçovla olan münasibətlərindən, Azərbaycandan danışır…

 

Azpost.info həmin müsahibəni oxucularına təqdim edir:

 

“Bu çıxışım SSRİ-də və xaricdə bomba kimi partladı”

 

– Heydər Əliyeviç, siz müsahibələrinizin birində siyasətçi ilə aktyorun fəaliyyətini müqayisə edərkən demisiz: “Əsl rəhbər aktyor ola bilməz. Aktyor hər dəfə rol oynayır, siyasətçi isə bunu edə bilməz. Hətta kütlə qarşısında çıxışlarında belə, o, rol oynamamalıdır: sözlər roldan deyil, gərək ağıldan, könüldən gəlsin”. İcazə verin bir qeyd edim: siyasəti çox vaxt teatrla müqayisə edirlər. Amma sizin bu fikirlərinizi oxuduqda mən düşünürəm – şüurumuz inkişaf edir, inanc və məslək, onun qavranılması bəzən həyatın təsiri ilə dəyişir. Odur ki, SSRİ-nin son dövrlərində baş vermiş hadisələrin, yeni siyasi reallıq olan müstəqil Azərbaycanın  yaranmasının sizə necə təsir etdiyini, və düşüncələrinzdə hansı dəyişikliklər yaratdığı barədə danışmağınızı xahiş edirəm.

 

– Yaxşı ki, siz mənim bu sözlərimi xatırlatdınız. Bunu nə vaxt dediyimi unutmuşam, amma həqiqətən bu sözləri söyləmişəm. Mənim inamımın dəyişib-dəyişməməsinə gəlincə, ola bilsin, bu barədə tam şəkildə hardasa danışmamışam. Ona görə ki, xatirələrimi yazmaq, fikirlərmi qeyd etmək  üçün heç vaxt vaxtım olmayıb…İndi belə alınıb ki, məndən tez-tez soruşurlar. Görüşlərdə əgər imkan düşdükdə mən əvvəl o qədər də əhəmiyyət vermədiyim bu məsələlər barədə çox şeyləri xatırlayıram. Əgər inam barədə danışsaq, mən prinsipcə, əqidəli kommunist olmuşam.

 

Yadıma gəlir, SSRİ laxlamağa başlayanda kommunist partiyasına, Sovet İttifaqına gecə-gündüz xidmət etmiş bəzi adamlar tənqid etməyə başladılar: “Ay mən çoxdan belə idim, əvvəldən tənqidi baxırdım, amma heç nə edə bilmirdim-filan…” Mən belə adamlara hörmət eləmirəm. İkili həyat sürən insan hörmətə layiq deyil.

 

Bizim kommunist partiyasının yüksək eşalonundan olan insanları tanıyıram. Mən tam əqidəli kommunist idim və hesab edirdim ki, elədiyim hər bir iş xalqın, dövlətin, cəmiyyətin xeyri naminə edilir. Biz axı bu dövlətdə, bu quruluşda, ideologiyada doğulub böyümüşdük. Odur ki, kimsə nəsə deyə bilər, amma bu, doğru deyil, bu insanlar sadəcə maskalanıblar.

 

Kommunist ideologiyası öz-özlüyündə həmişə çox cazibədar olub. Bərabərlik, ədalət, insanların mənəvi cəhətdən zəngin cəmiyyətdə yaşamaq prinsipləri… Ona görə, bunlar məndə heç vaxt şübhə doğrumayıb.

 

Amma mən istər DTK-da işlədiyim, istər birinci katib olduğum zaman həmişə cəmiyyətə, həyatımıza ayıq və obeyktiv yanaşmanın tərəfdarı olmuşam: bəzəməmək, öz çatışmamazlıqlarımızı görmək…

 

O quruluşun, ideologiyanın ən böyük bədbəxtliyi onda idi ki, hər şey ideal, gözəl, yaxşı şəkildə təqdim olunurdu. Başa düşürsünüzmü?Real və düşünülmüş fəaliyyət göstərən DTK bir çox məsələlər barədə dövləti məlumatlandırarkən hardasa fəaliyyəti dövlətə müxalifət xarakteri daşıyırdı. Dövlət orqanları cəmiyyətdəki fəsadları, çatışmazlıqları ört-basdır edirdilərsə, DTK, mən şəxsən özümdən deyə bilərəm ki, bu barədə açıq danışrdıq.

 

Mən Azərbaycanda DTK-nın sədri işləyirdim. Burada birinci katib vardı, mən sonralar onu əvəz etdim. Onun yanına gələrək çox xoşagəlməz işlərin baş verdiyini deyirdim. Bunu ona hörmət edərək deyirdim, istəyirdim ki, bunlar olmasın. Amma çox vaxt görürdüm ki, o, bunu qəbul etmir, əsəbiləşir və hirslənir. Mən bunu təkcə DTK-da işlədiyimə görə yox, xarakterimə, əqidəmə görə edirdim: yaxşıya yaxşı, pisə-pis demək. Gizlətmək, aldatmaq  olmaz…

 

1969-cu ildə mən Azərbaycan Kommunist Partiyasının birinci katibi olduqdan bir ay sonra cəmiyyətimizdəki bütün əyriliklər, çatışmazlıqlarla bağlı açıq məruzə ilə çıxış etdim: bizdə korrupsiya, rüşvət var, vəzifəli şəxslər imtiyazlardan sui-istifadə edirlər, bərabərhüquqluluq prinsipi pozulur. Kommunist ideologiyasının təbliğ olunan prinsiplərinin əksinə, reallıqda hər şey tərsinə idi. Bunun daşıyıcıları isə sadə insanlar deyil, vəzifəli şəxslər, kommunist rəhbərlər, nazirlər və başqaları idi.

 

Əgər siz “Azadlıq” radiosunun 69-70-ci illər arxivinə baxsanız görərsiniz ki, bu çıxışım SSRİ-də və xaricdə bomba kimi partladı. Bütün qəzetlər yazmağa başladı: “Əliyev soyadlı biri gəlib…”. Düzdür, əsas vurğu o idi ki, “çekist” gəlib, indi hər şeyi dağıdacaq, hamını tutub basacaq…

 

Məsələ tutmaqda deyil. Mən, məsələn, birinci 20 gündə belə metod tətbiq elədim. Məni şəxsən tanımırdılar. Fotolarım heç yerdə yox idi. Taksiyə oturub baxırdım ki, sürücü necə xidmət göstərir. Görürdüm ki, pis işləyir, onu saxladırdım. Və ya gəlirdim mağazaya: “Ət neçəyədir?”, “Birinci növ hardadır?”, “ikinci, üçüncü növ hanı?”soruşurdum. Görürdüm, bütün əti birinci növ kimi satırlar.

 

Anbara düşürdüm, görürdüm ki, ət burdadır, amma satmırlar. Ət defisit idi, amma bu əti piştaxtanın altından satırdıar. Beləliklə, 20 gün ərzində mən 40 nəfəri şəxsən tutdum.

 

Ola bilsin, metoda bir qədər də özbaşınalıq kimi baxıla bilər. Amma nə etməli idim? Mən milisə, prokurorluğa tapşırırdım – “hər şey qaydasındadır, hər şey normaldır” cavab verirdilər. Ancaq axı xalq narazılıq edirdi. Bu narazılığı mən hələ DTK-da işləyəndə, öz ətrafımdakıların məlumatlarından bilirdim.

 

O zaman hətta mənim fotoşəkillərimi çap edib bütün taksi sürücülərinə, mağazalara, anbar rəhbərlərinə paylamışdılar. Mənə “Mixaylo” ləqəbini vermişdilər… “Mixaylo şəhərdədir” deyirdilər. Bir müddət sonra hamı məni artıq tanıdı. Amma bu mərhələdə bu metod mənə kömək etdi.

 

Bir neçə aydan sonra ilk dəfə mənə Brejnev zəng vurdu. Mən təbii ki, çox sevindim. Baş katibdən zəng o zaman hadisə sayılırdı. Mən bilirdim ki, Brejnev o zaman Krımda dincəlir.

 

“İşlər necədir?” – deyə soruşdu. Mən gördüyüm işlər barədə ona məruzə elədim. O isə deyir: “Qulaq as, sən orda nədir belə çox dərinə gedirsən? Bu nədir belə? Mənə xarici radioların məlumatlarını verirlər. Sən orda nə edirsən? Bizim quruluşu dağıdırsan?”

 

Mən deyirəm: “Yox, Leonid İliç”. 40 dəqiqə danışmalı oldum. Amma o, prinsipcə etiraz edə bilməzdi, çünki mən cəmiyyətin çatışmamazlıqları barədə açıq danışrıdm. “Bax ha, orda!” dedi…

 

Biz Qorbaçovun “aşkarlıq” və “yenidənqurma”sı  barədə danışırıq. Bu aşkarlığı mən 69-cu ildə başlamışdım. Niyə? Ona görə ki, mən öz dövlət quruluşumun əqidəli tərəfdarı idim, bununla yanaşı quruluşun bütün mənfi hissələrini də görürdüm. İstəyirdim ki, bu düzəlsin. Bu uzun əhvalatdır…

 

İndi 69-dan 86-ya keçim. Partiyanın 26-cı qurultayı gedir. “Aşkarlıq”, “yenidənqurma” və s. Siyasi Büronun üzvləri xarici jurnalistlər üçün mətbuat konfransı düzənlmək qərarına gəldilər. Büro üzvlərindən biri mənə dedi: “Siz gedn”. Mən də getdim. Mətbuat mərkəzi ağzına qədər dolu idi. Mənə olan maraq çox böyük idi. Nə yazırdılar o zaman?  Bir qadın vardı – Samolis. O zaman bir yazı yazmışdı, böyük rezonans yaratmışdı. Mən konfransda ondan da sərt danışdım. Səhəri gün bütün bunları TV-də göstərəndə Qorbaçov və başqaları “bu qədər çox kəskin lazım deyildi…” dedilər.

 

Bir əqidəli kommunist olaraq mən bu çatışmamazlıqları görürdüm. Həm də görürdüm ki, bunlar düzəlmir və tədricən quruluşu məhvə aparır. Yeri gəlmişkən, bu məsələni çox az adam bilir: Brejenvdən sonra seçilən mərhum Yuri Andropov islahatlar mövqeyində idi. Kimsə əgər hesab edirsə o, sərt xətt tərəfdarı idi, yanılır. O, həqiqətən, intizamı möhkəmlətmək istəyirdi. Ökədə islahatların aparılmasını istəyirdi. Andropov quruluşun əleyhinə deyildi, amma başa düşürdü ki, bu sistemdə ciddi islahat aparılmalıdır. O, məni Moskvaya işləməyə dəvət edəndə islahatlar layihəsinin hazırlanması üçün bir neçə komissiya yaratdı. Onların çoxunda mən ya üzv, ya da sədr idim.

 

Sonra – Qorbaçovun yenidənqurmasının nəticə vermədiyini görəndə belə qərara gəldim ki, dövlətin daxili əsaslarını dəyişdirmək lazımdır. Amma, əlbəttə ki, güclü təkanlar da vardı. İlk növbədə hiss etdim ki, Qorbaçov SSRİ-də milli məsələdə çox mənf mövqe tutur. O milli respublikalarda ruslaşdırma siyasəti aparmağa başladı. Bu isə narazlıq yaratdı.

 

Mən ona dəfələrə dedim: “Qazaxstandakı 86-cı il dekabr hadisələrinə baxın”. Bu, SSRİ Kommunist Partiyasına qarşı ilk qığılıcım idi. Amma biz Qorbaçovu xəbərdar eləmişdik ki, bunu eləməsin. Orada birinci katib qazax Kunayev idi. 22 il işləmişdi, qocalmışdı. İşləyə bilmirdi. Başqa bir adamla dəyişdirmək olardı. Qorbaçov isə özünün köhnə dostunu, rusu ora təyin etdi. Elə o vaxt da birinci qiyam oldu.

 

Şimali Qafqazda bugünkü hadisələrin əsası elə o zaman qoyuldu. Mən bu məsələ ilə bağlı Qorbaçovla elə hey toqquşurdum. Sonra  istefaya getdim. İstefada olduğum zaman mənim imkanım oldu ki, nəticəyə gəlim. Mən hiss etdim ki, biz bu ideologiyadan əl çəkməliyik. 90-cı ilin yanvarında Azərbaycan xalqına qarşı hərbi təcavüz ediləndə  mən son qərarımı verdim, çıxış etdim və partiyadan getdim.

 

“Qorbaçov SSRİ-ni möhkəmləndirməyə cəhd edirdi”

 

– SSRİ-nin suqutunda, beynəlxalq kommunist hərəkatının iflasında şəxsi faktorun rolu necə olub? Sizin 80-lərdə birgə işlədiyiniz bu və digər siyasətçinin səhvləri oldumu? Onlar bu suqutu sürətləndirdilər, yoxsa prosesi ləngitdilər?  Ümumiyyətlə, belə proseslərdə rəhbərlik zamanı “şəxsi faktor” nə deməkdir?

 

– Bilirsinizmi, SSRİ-nin rəhbərlərindən heç kim Sovet İttifaqının dağılmasını istəmirdi. İndi Qərbdə Qorbaçov SSRİ-ni “dağıtdığına” görə çox qiymətli bir adam kimi qəbul olunur. Qətiyyən doğru deyil! Qorbaçov SSRİ-ni möhkəmləndirməyə cəhd edirdi. Müxtəlif islahatlar aparmaqla SSRİ-ni saxlamağa çalışrdı. Amma o, başa düşmürdü ki, bu, artıq mümkün deyil.

 

SSRİ-nin dağılma prosesi başlayanda mən Naxçıvanda yaşayırdım. 1991-ci ilin martında SSRİ-ni saxlamaq barədə referendum keçirildi. Mən əmin idim ki, bu mənasızdır. Odur ki, SSRİ-nin mövcudluğu əleyhinə açıq çıxış elədim. Azərbaycan xalqını referenduma getməməyə çağırdım. Dedim ki, müstəqilliyə nail olmaq lazımdır. Şəxsi faktor o planda ola bilr ki, hansısa adamlar SSRİ-ni saxlamağa cəhd edərkən bununla prosesi sürətləndirdilər. Belədə heç kim daxildən bunu edə bilməzdi.

 

“Siyasi Büroda ağıllı adam çox az idi”

 

– Heydər Əliyeviç, siz indicə şəxsi fikirlərinzdə dəyişiklərin səbəbləri barədə çox əhatəli və maraqlı şəkildə danışdınız. Bu, içində olduğunuz sovet dövlətinin rəhbərlərinin dairəsi  üçün nə qədər xaraketrik idi?  Yoxsa siz orada, üzr istəyirəm, “ağ qarğa” idiniz?

 

– Yox, “ağ qarğa” deyildim. Sizə deyim ki, bizdə Siyasi Büroda belə sistem vardı: heç kim heç kimlə ürəyini aça bilməzdi. Mən 5 il Moskvada Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini işlədim, Siyasi Büronun üzvü oldum, amma heç kimlə açıq şəkildə danışa bilmədim. Digərlərinin də belə olduğunu görürdüm. Belədə rəsmi şəkildə Siyasi Büronun iclasına gəlirdilər, nəsə danışırdılar. Amma öz dərin fikirlərini ifadə etmək mümkün deyildi.

 

– Niyə? Qorxurdular?

 

– Mən Moskvaya gələndə çox şeyləri bilmirdim. 1976-cı ildən Siyasi Büro üzvlüyünə namizəd olsam da, gəldiyim gündən oradakı atmosferi belə təsəvvür etmirdim. Çox sərt atmosfer vardı. Orada 5 il işlədim. Bir dostum, iş yoldaşım olmadı. Orada mühafizəkarlar, dəhşətli mühafizəkarlar vardı. Onlar heç nə başa düşmürdülər.

 

Yeri gəlmişkən, deyim ki, Siyasi Büroda ağıllı adam çox az idi. Biz respublikada olanda sadəcə onlara baxırdıq. Amma sən axı onları yaxından tanımırsan. Hətta respublkada işləyən zaman Siyasi Büronun bir az sənə yaxın olan üzvü ilə danışıb çıxandan sonra öz-özümə deyirdim: “Ay Allah, bu, necə primitiv adamdır!” Onun yanına iş üçün girirsən, o isə boş-boş danışır, danışır… Sən razlıq edirsən ki, Siyasi Büronun üzvü səni qəbul edib. O isə deyir ki, onu, başqasını, üçüncüsünü qəbul edib. Bunda isə heç nə yoxdur. Ona görə, siyasi anlayışın dərəcəsi o qədər də yüksək deyildi. Sonra bilirsiz ki, mən 14 il Azərbaycanda birinci katib işləmişəm. Mən vəzifədən gedəndən sonra burada da məni yetişdirdiyim, tərbiyə verdiyim adamların hamısı mənə qarşı çıxdılar…

 

“Çıxşımı kəsdilər, fitə basdılar məni…”

 

– Heç olmasa burada sizin dostlarınız var?

 

– Başa düşürsünüzmü, mənim iş üzrə dostlarım vardı, amma elə bununla da biz ayrıldıq. Məsələn, burada Mərkəzi Komitənin büro üzvləri vardı, bu stolun ətrafında oturub müzakirə edirdik. Amma mən istefaya gedən kimi onların hamısı məni yaddan çıxartdı. İkinci, partiyadan çıxmağım barədə bəyanatımdan 10 gün sonra mənimlə bağlı Mərkəzi Komitə komissiya yaratdı.  Mə nə etməli idim? Güldüm, dedim, qoy araşdırsınlar. Ən yüksək partiya cəzası üzvlükdən çıxarmaqdısa mən özüm partiyadan çıxmışdım. Bundan yuxarı mənə nə edəcəklər?  Bura qayıtdım, 90-cı illərdə Ali Sovetin sessiyasında çıxış elədim. Mənim rəhbərliyim altında çalışmış şəxslər çıxşımı kəsdilər, fitə basdılar məni… Həyatım çox ağır olub. Siz deyirsiniz “sağ çıxmış” yeganə şəxsəm.. Tək deyiləm – Şverdnadze var. Qonşum…

 

– Bəs sizi 1987-ci ildə Qorbaçov niyə təqib edirdi?

 

– Bu barədə sənədli film var, baxın ona. Yakovlevin dediklərinə. Ona sual verdilər: “Niyə Əliyevi uzaqlaşdırdı?” Mənə bunu demək bir az təvazökarlqdan uzaq olar, amma deyərəm: o, bir neçə dəfə dedi ki, Əliyev güclü adam idi. Qorbaçov isə güclü şəxsin yanında olmasını istəmirdi. Stolumun üstündə Qorbaçovun köməkçisi olmuş Çernyayevin gündəlikləri var. Orda yazır ki, 1988-ci ildə o biri köməkçi – Şahnazarovla Qorbaçovun yanına gedib 64 yaşını təbrik etdik. O zaman Qarabağ hadisələri başlanmışdı. Maraqlanmağa başlayıblar. Qorbaçov şikayət edir ki, Azərbaycan belə, Ermənistan elə… “Bəs Əliyev necədir?” soruşur. O isə cavab verir: “Qazırıq, tökürük, Rəşidovun işindən də güclü olacaq”… Mən bilirdim ki, 90-cı ildə, sovet ordusunun Bakıya girməsini pisləyəndən sonra mənim həbsim hazırlanır. Yakovlevə məruzə edirlər ki, işdə heç bir cinayət tərkibi tapa bilmirlər. Nə etməli?

 

Mən Moskvadan çıxdım. Məni buraxmırdılar. Xəstə adamı vətəninə buraxmırdılar. 3 dəfə bilet aldım, sonra zənglər… Liqaçov, Kryuçkov digərləri zəng vururlar: “Heydər Əliyeviç, məsləhət bilmirik, istəmirik Azərbaycana gedəsiniz. Çünki sizin gedişiniz vəziyyəti kəskinləşdirəcək”. Mən deyirəm: “Qulaq asın, mən xəstə adamam, infarkt keçirmişəm, heç cür özümə gələ bilmirəm, getmək istəyirəm, havamı dəyişmək istəyirəm. Hansısa sanatoriyaya getmək imkanım yoxdur. Moskavada evdə oturub boğuluram”. Mən demək olar ki, qeyri-leqal oradan uçdum. 87-90-cı illərdə Moskvada yaşadım. 90-cı ildə yayda Bakıya gəldim. Burada mənə yaşamağa icazə vermədilər. 3 gündən sonra məni öldürəcəkləri ilə hədələdilər. Mən Naxçıvana uçdum. Orada 3 il blokada şəraitində yaşadım.

 

– Həmkarlarınız hələ 1987-ci ildə sizi “səhhətinə görə” yola salmışdılar. İndi siz ağır əməliyyat keçirmisiniz. Hazırda özünüzü necə hiss edirsiniz?

 

– Bu suala bir az geniş cavab vermək istəyirəm. 87-ci ilin mayında qəfildən Kremldəki kabinetimdə özümü pis hiss etdim. Məni xəstəxanaya apardılar, iynə vurdular. İki gün huşsuz halda oldum. Sonra mənə dedilər ki, ciddi infarkt keçirmişəm, uşaqlarıma da demişdilər ki, yaşamaq şansım çox azdır.

 

Sonra Qorbaçov öz adamlarını yanıma göndərməyə başladı. Məndən xəstə halda daha işləyə bilməyəcəyim barədə bəyanat verməyimi istəyirdilər. Məni xəstaxanada ola-ola işdən çıxarmaq istəyirdilər. Belə insanlıq olar?

 

Məni Siyasi Bürodan iyrəndirən nə qədər belə şeyləri deyə bilərəm. 1976-ci ildə Siyasi Büroya namizəd seçiləndə bunu özüm üçün xoşbəxtlik sayırdım, amma sonra iyrəndim.

 

Siyasi Büro deyirsiniz… İki ay yarım xəstəxanada yatdım, Büronun bir nəfər üzvü belə zəng vurub əhvalımı soruşmadı.

 

ABŞ-da, Vaşinqtonda işlərimi qurtarıb qayıtmaq istəyəndə birdən özümü yaxşı hiss etmədim. Mənə dedilər ki, əməliyyat lazımdır. Buna razılıq verəndə Amerika administrasiyası prosesə tam nəzarət etdi. Əməliyyatdan əvvəl mənə dövlət katibi Olbrayt zəng vurdu. Ürək-dirək verdi. Dedi ki, onun dostları arasında bu əməliyyatı keçirənlər var, indi çox rahat yaşayırlar. Əməliyyatın səhərisi günü mən prezident Klintondan məktub aldım, sonra Olbrayt zəng vurdu, daha sonra Klinton….

 

Mən bunu müqayisə üçün dedim. Moskvada 2 ay yarım xəstə yatdım. Heç kim yoxdur: qohumlar yox, dostlar yox. Ancaq uşaqlarım yanımda idi. Bir nəfər mənə zəng vurmadı… Bu da sənin Siyasi Büron…

 

Bilirsiz, bütün bunlar zərrə-zərrə yığıldı. 90-cı ildə yanvarında çıxışıma görə başıma nələr gətirmədilər? İkinci gün də nümayəndəliyə gədlim. Üçüncü gün qayıdanda DTK-dan olan sürücüm dedi: “Heydər Əliyeviç, tez burdan getmək lazımdır, binanı mühasirəyə alıblar, sizə nəsə etmək istəyirlər…”

 

Ona görə, mənim həyatım çox çətin olub. 3 il Moskvada mən ev həbsində oldum. Düzdür, mənə küçəyə çıxmağı qadağan eləməmişdilər. Mən hərdən küçəyə çıxırdım, evin ətrafında gəzirdim. Hamı məni tanıyırdı. Burdan vətənə uçdum, Bakıda yaşamağıma imkan vermədilər. Naxçıvana uçdum. Görünür, tale belə imiş…

 

“Təcrübəm böyükdür, kim nə qədər istəyir o qədər götürə bilər”

 

– Sonuncu sualım: Siz bu əsri yaşamış bir insan olaraq ölkənizi növbəti əsrə doğru aparırsınız. O əsrdə siyasətçilərin, azərbaycanlıların yeni nəsli gələcək. Mən bu yaxınlarda oxudum ki, sizə Kembric Beynəlxalq bioqrafiya Mərkəzi tərəfindən “20-ci əsrin görkəmli xadimi” adı verilib. Siz –  20-ci əsrin görkəmli siyasi xadimi siyasi təcrübənizdən gələcək əsrin insanlarına nəyi ötürməyi mühüm hesab edirsiniz?

 

– Bu, böyük sualdır. Buna qısa cavab vermək olmaz. Mənim yeganə bir arzum var – Azərbaycanı bu ağır vəziyyətdən, ilk növbədə müharibədən, ikincisi, Ermənistanla münaqişdən çıxarmaq, Qafqazda sülhə nail olmaqdır. Bu, mənim həyatımın məqsədidir. Buna nail olmalıyam. İkincisi, Azərbaycanın müstəqilliyini möhkəmləndirməkdir. Ölkədə kimin rəhbər olmasından asılı olmayaraq bu müstəqillik bir daha nədənsə zərər çəkməsin. Bir azərbaycanlı kimi Azərbaycanın müstəqilliyi mənim ali məqsədim və ən yaxşı arzumdur.

 

Təcrübəm böyükdür, kim nə qədər istəyir, o qədər götürə bilər. Əgər istəsələr…

 

Demokrat.az

12 Dekabr 2019, 13:57   
MÜSAHİBƏ bölməsinə aid digər xəbərlər
Loading...
loading...
Ən çox izlənənlər
Xəbərlər

Новости

Всё то,что нужно знать о пожарах в Австралии

После уже разрушительного начала сезона пожаров Австралия готовится к ухудшению ситуации. "TheVerge" будет обновлять эту страницу с новостями и анализами, как огонь ярости. Что происходит? «Австралия готовится к тому, что дела пойдут хуже» В Новом Южном Уэльсе, Австралия, вспыхнули десятки пожаров, в результате чего правительство объявило чрезвычайное положение в ноябре. Пожары быстро распространились по всем штатам и стали одними из самых разрушительных за всю историю. Сгорел район размером с Южную Корею, примерно 25,5 млн. Акров. По меньшей мере 27 человек погибли, в том числе не менее трех пожарных-добровольцев, и еще больше пропали без вести. Около 2000 домов были разрушены или повреждены. Когда в преддверии канун Нового года вспыхнуло пламя, тысячи людей, которые были вынуждены эвакуироваться, искали убежища на пляжах в Новом Южном Уэльсе и Виктории. Более 100 пожаров все еще горят. Лето длится с декабря по февраль в Австралии, причем сезон пожаров обычно достигает пика в конце января или начале февраля, поэтому ожидается, что стихийное бедствие продолжится. 3 января чиновники предупредили, что в ближайшие дни условия будут ухудшаться. «Это будет доменная печь», - заявил министр транспорта Нового Южного Уэльса Эндрю Констанс The Sydney Morning Herald. К 10 января начался очередной раунд массовых эвакуаций в наиболее пострадавших районах юго-востока из-за опасных ветров, раздувающих пламя. Дым стал еще одной катастрофой. 1 января в столице Австралии было зафиксировано худшее загрязнение, которое он когда-либо видел, с показателем качества воздуха в 23 раза выше, чем то, что считается «опасным». Дым в городе закрался в родильные комнаты, остановил работу аппаратов МРТ и вызвал респираторное расстройство в одном из них. пожилая женщина, которая умерла вскоре после того, как сошла с самолета. Дым достиг Новой Зеландии за 1000 миль, где он создал жуткие сцены на покрытых ледниками вершинах. Шлейфы были настолько толстыми, что спутник НАСА делал снимки из космоса. Согласно одной из оценок, полученных в Сиднейском университете, более 1 миллиарда млекопитающих, птиц и рептилий, вероятно, погибли в пламени. Около 25 000 коал были убиты на острове Кенгуру. Считается, что восемь тысяч коал, одна треть всех коал в Новом Южном Уэльсе, погибли, и около 30 процентов среды обитания коал также были уничтожены. Разрушения только усиливают существующее давление на уникальные экосистемы Австралии. На континенте обитает 244 вида, которых больше нигде нет. В регионе также наблюдается самый высокий уровень вымирания местных млекопитающих за последние 200 лет.«Потенциальное воздействие на дикую природу разрушительно», - рассказывает The Verge Кристал Колден, доцент кафедры пожарной науки в университете штата Айдахо, который изучал лесные пожары в Тасмании в 2018 году. «Не будет полного учета того, насколько это плохо на самом деле в течение многих лет». Некоторые экосистемы, такие как эвкалиптовые леса, подвержены пожарам и возвращаются. Но Колден отмечает, что Австралия также является домом для растительности, населенной видами, которым удалось выжить в течение миллионов лет. «Эти действительно невероятные остатки, вы знаете, эпохи динозавров, по сути, не приспособлены к пожару, и когда он сгорит, он исчезнет». Больница Коала работает над спасением раненых животных после лесных пожаров в Восточной Австралии Во время вручения премии «Золотой глобус» 5 января знаменитости, в том числе Хоакин Феникс, Эллен ДеДженерес, Патриция Аркетт и Кейт Бланшетт, поделились своей обеспокоенностью по поводу пожаров. Уроженец Австралии Рассел Кроу пропустил церемонию награждения из-за пожаров (его дом был поврежден в результате пожаров в ноябре), но Дженнифер Энистон доставила ему сообщение после того, как он получил звание лучшего актера в ограниченном сериале или в фильме «Сделано для телевидения». «Не делайте ошибки. Трагедия, разворачивающаяся в Австралии, основана на изменении климата », - говорится в его сообщении. Какое отношение к этому имеет изменение климата? Огненные бури не новы в Австралии. Обычно жарко и сухо, как в Калифорнии или Средиземноморье. Эвкалиптовые леса в Австралии имеют уникальное отношение к огню; деревья на самом деле зависят от огня, чтобы высвободить свои семена. Однако пожары этого сезона беспрецедентны. Это намного более ранний пожарный сезон, и пожары стали очень большими, очень рано, говорит Колдэн The Verge. Погодные условия, питающие пожары, являются историческими. Австралия пострадала от своего самого жаркого дня в истории 18 декабря, достигнув средней по стране температуры 41,9 градусов по Цельсию (107,4 градусов по Фаренгейту). Прошлый месяц был самым жарким декабрем в Австралии, а 2019 год был самым жарким и самым сухим за всю историю страны. Экстремальная жара и засуха создают еще большую опасность для пожаров. Повышенная интенсивность и частота лесных пожаров соответствуют прогнозам ученых в отношении потепления.Пожарные продолжают бороться с лесными пожарами, поскольку в Новом Южном Уэльсе выдается предупреждение о катастрофической опасности пожара «Реальность такова, что это является функцией изменения климата - этой экстремальной жары, этих экстремальных условий, которые настолько изменчивы и вызывают такие виды интенсивности и горения в начале сезона, которые мы обычно не видим в Австралии», - говорит Колден. Премьер-министр Австралии Скотт Моррисон сталкивается с жарой из-за своего бездействия в отношении изменения климата и защиты угля. Администрация Моррисона столкнулась с критикой за то, что она помешала глобальным усилиям завершить разработку сводного руководства по осуществлению Парижского соглашения во время климатической конференции ООН в Мадриде в декабре. Моррисон также получил негативную реакцию за то, что уехал в отпуск на Гавайи - которые он в итоге оборвал - в разгар пожаров. «Это функция изменения климата». «Я думаю, что среди ученых-экологов и экологов в Австралии есть ощущение, что мы застыли в дебатах, конечно же, в разработке политики. Я думаю, что пришло время вернуть ученых обратно в палатку, чтобы посмотреть, что может произойти в течение следующих нескольких десятилетий », - сказал Крис Дикман, эколог из Сиднейского университета, который оценил число погибших животных в огне. рассказал Общественному радио International The World. «Мы, вероятно, смотрим на то, как изменение климата может выглядеть в других частях мира на первых этапах в Австралии в настоящий момент», - сказал Дикман. 10 января тысячи демонстрантов вышли на улицы в Сиднее, Мельбурне и других городах Австралии. Демонстранты призвали прекратить субсидии на ископаемое топливо и меры по борьбе с изменением климата, и они перекрыли некоторые дороги, требуя, чтобы премьер-министр Моррисон покинул свой пост. Как ведутся пожары? Австралия сильно зависит от добровольных пожарных, особенно в сельской местности, где горит большая часть пожаров. Его реагирование на пожары в большей степени зависит от усилий сообщества по сравнению с такими местами, как Соединенные Штаты, где централизованы системы управления пожарами. Нынешний кризис привел к некоторым изменениям в политике. Поскольку волонтеры пропустили работу по борьбе с местным пожаром, Моррисон объявил в декабре, что им будет выплачена компенсация. Чтобы поддержать местные силы, австралийские военные послали на своем собственном самолете и судах и 3000 резервистов армии. Помощь также приходит из-за границы: Соединенные Штаты и Канада направили пожарных для борьбы с пламенем. Малайзия тоже готовится отправить помощь. «Это невозможно по-человечески.«» Эксперты говорят The Verge, что в экстремальных условиях пожарные могут сделать немного больше, пока не выпадет достаточное количество осадков, чтобы погасить пламя или огонь не иссякнет и не сгорит. «По-человечески невозможно предотвратить [эти пожары] или потушить их», - говорит The Verge Тимоти Ингалсби, исполнительный директор организации Firefighters United по вопросам безопасности, этики и экологии, базирующейся в Орегоне. «Мы взяли большую часть нашей стратегии жизни в условиях пожара, все на пожарных, на подавление, реагирование на пламя. И, вы знаете, сейчас мы сталкиваемся с условиями, в частности с учетом изменения климата, мы не можем этого сделать ». Исправление 6 января, 11:08 по восточному времени: в предыдущей версии статьи говорилось, что температура достигла 40,9 градусов по Цельсию, что было рекордным показателем для национальной средней температуры, установленной 17 декабря. Этот рекорд был побит 18 декабря, когда средняя температура по стране достигла 41,9 градусов по Цельсию.

Обзор iPhone 11: сочетание цены, возможностей и качества

В прошлом году Apple представила iPhone XR как «доступное» предложение в своей новой линейке iPhone. Нам очень понравился XR, и мы даже сказали, что это может быть лучший iPhone, который когда-либо делал Apple. Следствием iPhone XR является новый iPhone 11, и тот факт, что Apple решила благословить эту модель названием «iPhone 11», а не называть его чем-то вроде iPhone 11R, многое говорит о том, где компания позиционирует телефон. Но может ли этот телефон нести бремя быть известным как iPhone 11? На самом деле, это может. Удовлетворительное повышение скорости, настройка двух камер и длительное время автономной работы делают iPhone 11 даже лучше, чем прошлогодний iPhone XR. И учитывая его относительно низкую цену, это, вероятно, лучший новый iPhone для большинства людей. Улучшения камеры Отличительной чертой iPhone 11 является его 12-мегапиксельная двойная камера. Похоже, что Apple решила, что с телефонами этого года они сделают камеру ударно намеренно привлекательной. Единственная камера iPhone XR едва заметна, а дизайн удвоенной камеры iPhone XS не заставит вас задуматься о том, как она выглядит. Но двойная камера iPhone 11 требует вашего внимания и кричит: «Улыбайся! Вы на камеру! iphone xr iphone 11 камеры IPhone XR (слева) имеет одну широкую камеру. IPhone 11 (справа) имеет широкие и сверхширокие камеры. У iPhone 11 есть широкая камера, такая же, как на iPhone XR, но вторая камера iPhone 11 - это сверхширокая камера с 2-кратным увеличением, позволяющая вам снимать больше в любой среде, в которой вы снимаете. Эти две камеры также есть на iPhone 11 Pro, который добавляет третью телеобъектив для увеличения. Сверхширокий - это отличное дополнение, обеспечивающее еще большую гибкость при съемке фотографий. К счастью, Apple позволяет легко переключаться между широким и ультра широким диапазоном. При создании кадра в приложении «Камера» в нижней части рамки изображения появляется кнопка 1x, что означает, что используется широкая камера. Нажмите эту кнопку, и телефон переключится на сверхширокую камеру, и кнопка 1x станет кнопкой 0,5x. Нажмите кнопку еще раз, чтобы переключиться обратно. Кроме того, когда вы находитесь в режиме 1-кратного обзора камеры, вы получите предварительный просмотр того, как будет выглядеть сверхширокий снимок 0,5x. телефон шириной 11 фресок Снято на камеру iPhone 11 1x шириной. Приложение для камеры iphone 11 с широким видоискателем При использовании широкоугольной камеры вы можете увидеть предварительный просмотр сверхширокого обзора, не переключаясь на сверхширокую камеру. телефон 11 росписи ультра широкий Полученное изображение с помощью ультраширокой камеры iPhone 11. С точки зрения фактического качества изображения, как широкие, так и ультраширокие дают великолепно выглядящие фотографии. Цвета точные, а камеры обеспечивают потрясающий уровень детализации и четкости изображения. Конечно, мы говорили то же самое о предыдущих iPhone, и это все еще верно в отношении iPhone 11. Но эксклюзивно для iPhone 11 (и 11 Pro) - это новый ночной режим, который полностью обновляет игру Apple для съемки при слабом освещении. Действительно, если вы ищете только одну причину, чтобы купить новый iPhone, это, вероятно, это. Ночной режим снимает изображения, снятые в темноте, и использует программную обработку для выявления деталей, которые в противном случае были бы потеряны. У нас есть подробности о том, как использовать ночной режим и как он работает, в отдельной статье. Улучшение при слабом освещении было доступно в телефонах Android, и, наконец, на iPhone, и оно работает очень хорошо. Наше родственное издание PCWorld даже обнаружило, что ночной режим Apple лучше, чем версия Android. Итог: это полезная функция, которая дает отличные результаты. iphone 11 ночной режим перед Снято без использования ночного режима. iphone 11 ночной режим после Снято с активным ночным режимом. Каково это снимать в ночном режиме.Единственная проблема, с которой я столкнулся с задней камерой iPhone 11, - это отсутствие оптического зума. Как и в случае с iPhone XR, iPhone 11 имеет только цифровой зум, вплоть до 5-кратного. В некоторых случаях, особенно когда вы проходите цифровое увеличение с увеличением 2х, вы получаете заметный шум изображения, что делает неприглядную фотографию. Так что, если вы мне нравитесь и часто пользуетесь зумом, вам нужно переосмыслить то, как вы используете его на iPhone 11. камера iphone 11 крупным планом У камеры iPhone 11 нет оптического зума, хотя он предлагает 5-кратный цифровой зум. Стоит отметить, что Apple наконец-то обновила фронтальную камеру TrueDepth, с 7-мегапиксельной камеры, которая снимает видео 1080p / 60fps, до 12-мегапиксельной камеры, которая снимает видеокамеру 4K / 60fps. А передняя камера может записывать замедленное видео, которое ранее было недоступно. Так что да. Давайте посмотрим, сможет ли Apple сделать «обман». Быстрый телефон становится еще быстрее В основе iPhone 11 лежит новый процессор A13 Bionic, преемник A12 Bionic, который есть в iPhone XR. A12 Bionic - впечатляющий чип, так что же делает A13 Bionic, чтобы продолжить его? При производительности процессора выигрыш скромный. В тестах Geekbench 5 iPhone 11 продемонстрировал 14-процентное увеличение производительности одноядерного процессора по сравнению с iPhone XR, в то время как производительность многоядерных процессоров подскочила на 18%. Geekbench 5 Iphone 11 XR Результаты являются баллами. Чем дольше бары / тем выше результаты, тем лучше. Нажмите, чтобы увеличить. В тестах, которые подчеркивают графическую производительность iPhone, iPhone 11 продемонстрировал более впечатляющие результаты по сравнению с iPhone XR. В тесте 3DMark Sling Shot iPhone 11 был на 29 процентов быстрее в тестах Sling Shot Extreme и Sling Shot Extreme Unlimited. В тесте 3D Stark Ice Storm Unlimited iPhone 11 был на 20 процентов быстрее. 3dmark рогатка iphone 11 xr Результаты являются баллами. Чем дольше бары / тем выше результаты, тем лучше. Нажмите, чтобы увеличить. 3dmark icestorm iphone 11 xr Результаты являются баллами. Чем дольше бары / тем выше результаты, тем лучше. Нажмите, чтобы увеличить. Цифры показывают повышение производительности, но чувствует ли себя iPhone 11 быстрее, чем iPhone XR? Это наверняка так. При повседневном использовании iPhone 11 чувствует себя быстрее, приложения чувствуют, что они запускаются быстрее, а производительность графики в играх заметно снижается. Это даже верно при сравнении производительности с iPhone XS, который использует тот же процессор, что и iPhone XR. IPhone 11 имеет тот же процессор, что и iPhone 11 Pro, и результаты тестов в целом для этих телефонов соответствовали друг другу. Так что, по сути, за несколько сотен долларов вы можете получить такую ​​же производительность в iPhone 11, как и профессионалы. Если производительность является вашим главным соображением, это ценностное предложение, которое трудно игнорировать. Немного больше время автономной работы Apple утверждает, что батарея iPhone 11 емкостью 3046 мАч работает на один час дольше, чем батарея iPhone XR емкостью 2942 мАч, и вы можете получить до 17 часов воспроизведения видео, 10 часов потокового видео и 65 часов воспроизведения аудио. Примечательно, что Apple больше не предоставляет оценку того, что она назвала «время разговора (беспроводное)». Для iPhone XR это было 25 часов, и мы можем подсчитать, что вы можете получить до 26 часов на iPhone 11. Согласно Apple Например, более длительный срок службы батареи был достигнут за счет сочетания большей батареи и оптимизации программного и аппаратного обеспечения. Мы использовали тест Geekbench 4 Battery Life, чтобы измерить время автономной работы и сравнить его с другими iPhone. Результаты нашего теста показали, что iPhone 11 и iPhone XR имеют одинаковое время автономной работы. На самом деле, в нашем тестировании iPhone 11 продержался всего на несколько секунд дольше, чем iPhone XR. В нашем тесте Geekbench 4 Battery Life выполняются ресурсоемкие задачи (с выключенным затемнением экрана) до тех пор, пока батарея не разрядится, поэтому она не отражает реальное использование. Тем не менее, это эффективный способ последовательно тестировать разные телефоны. батарея iphone 11 xr Результаты раз в минутах. Чем дольше бары / тем выше результаты, тем лучше. Нажмите, чтобы увеличить.Во время ежедневного использования мне никогда не приходилось заряжать iPhone 11 до конца моего дня. Я думаю, что я более требовательный пользователь, чем большинство, потому что я играю в Pokémon Go во время моих поездок на работу и обратно, а также на прогулку с собаками. В мой самый трудный день (в субботу, прогуливаясь по парку Золотых Ворот в Сан-Франциско, играя в PoGo, наблюдая за футбольным матчем моего сына и используя навигацию по Apple Maps), я закончил день, когда осталось 24% заряда батареи. Совсем неплохо. Одним из основных недостатков в отношении срока службы батареи является прилагаемое зарядное устройство. Apple по-прежнему имеет маленькое медленное 5-ваттное зарядное устройство со своей младшей моделью iPhone. За 29 долларов вы можете купить адаптер питания USB-C на 18 Вт от Apple - тот же, что входит в комплект поставки iPhone 11 Pro. Обидно, что Apple не включает это зарядное устройство в базовую модель. IPhone 11 также поддерживает беспроводную зарядку, но вам придется приобретать беспроводное зарядное устройство Qi отдельно. Дизайн: не связывайтесь с тем, что работает Apple не сильно изменилась, когда дело доходит до промышленного дизайна. IPhone 11 очень похож на iPhone XR, с анодированными алюминиевыми боковинами, выемкой дисплея и стеклянной задней панелью, доступной в черном, зеленом, фиолетовом, белом, желтом и (Product) Red. Тем не менее, цветовая гамма в этом году отличается: Apple решила использовать пастельные оттенки, более тонкие, чем яркие цвета XR. ободок iphone 11 Лицевая панель iPhone 11 (справа) толще, чем лицевая панель на OLED-телефонах, например iPhone 11 Pro Max (слева). IPhone 11 по-прежнему оснащен черными рамками, которые толще, чем у айфонов с OLED-дисплеями. И до тех пор, пока эта модель продолжает использовать ЖК-дисплей (более дешевая деталь, чем OLED в модели Pro), более толстые лицевые панели сохранятся, чтобы помочь остановить утечку света. Имейте в виду, я не нашел ободряющих рамок. На самом деле, я фактически не замечал их, пока они мне не указали. Наиболее заметным изменением дизайна между iPhone 11 и iPhone XR (помимо цветов и неровностей камеры) является размещение логотипа Apple, который теперь находится по центру, а не около камеры.

SON XƏBƏRLƏR

Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin