“İslahatlar başlasa, İlham Əliyevi müdafiə edəcəyik" - Pənah Hüseyn

“Sabiqlər” layihəsində bu dəfə Azərbaycanın sabiq Baş Naziri Pənah Hüseynlə həmsöhbət olduq.
Xalq Cəbhəsinin hakimiyyətə gəlməsindən hakimiyyətdaxili çəkişmələrin səbəblərindən, buraxılan səhvlərdən, atılmayan addımlardan danışdıq.

 

- Sabirabadda orta məktəbdə müəllim, diyarşünaslıq muzeyində , Elmlər Akademiyasında elmi işçi kimi fəaliyyət göstərən Pənah Hüseyni siyasi meydana atan səbəb oldu?

- Keçmiş SSRİ-də 1980- ci illərdə yenidənqurma prosesləri başlananda mən Moskvada qapalı elmi tədqiqat müəssisəsi olan Tətbiqi Sosioloji Tədqiqatlar İnstitutunda aspirant idim. Elmi rəhbərim, SSRİ-də milli münasibətlər sahəsindən ən tanınmış alimlərdən prof. Maxsud Sadekoviç Cunusovun rəhbərliyi ilə “Adi şüurda milli və dini olanın qarşılıqlı əlaqəsi. Sosial- psixoloji və semiotik aspektləri” mövzusunda tədqiqat üzərində çalışırdım. Moskvada artıq proses başlamışdı və fərqli, yeni mühit formalaşırdı. Sov. İKP MK yanında İctimai Elmlər Akademiyasının qapalı seminarlarında, “Lteraturnoe kafedə”, SSRİ Kinometroqrafiya Komitəsinin klubunda,“Pamyatın” tədbirlərində, Rusiya Fələstin Cəmiyyətinin yığıncaqalarında, “Borya” kimi tanıdığımız samizdat ticarət şəbəkəsindəki diskussiyalarda və s. yerlərdə bu fərqli mühit getdikcə daha açıq aydın hiss olunurdu və siyasi rəng alırdı. 1984-cü ildə tələbə yoldaşım Aydın Balayev vasitəsilə o vaxt Moskvada doktorluq dissertasiyası üzərində işlə bağlı elmi məzuniyyətdə olan Əbülfəz Elçibəylə tanış olduq. Əbülfəz bəy “Belyayev” metrosunun yaxınlığında SSRİ EA yataqxana şəhərciyində qalırdı və burda və Lenin adına kitabxanada 6 ay ərzində mütəmadi ünsiyyətdə olduq. Nəsib Nəsibli, Heydər Əsədov, Aypara Əliyev və digərləri ilə də Moskvada tanış oldum. Bir müddət mərhum Aydın Məmmədovla bir mənzildə kirayədə qaldıq.

Əbülfəz bəylə tanışlığımız Bakıya qayıtdıqdan sonra mənim burdakı proseslərə qoşulmağımda çox ciddi rol oynadı. 1975-ci ildən, universitetdə eyni fakültədə təhsil aldığımız və artıq 80-ci illərdən ictimai dairələrdə tanınan İsa Qəmbərlə də tanışlığım və dostluğum da nəzərə alınsa, məncə, bir çox şey aydınlaşır. Və mənim də daxil olduğum insan tipi başqa bir siyasi dünya olsaydı, yəqin, orda da izsiz yaşayıb getməzdi. 87-ci ilin əvvəlində Bakıya qayıtdım və Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq institutunda işləməklə yanaşı, Xarici Dillər İnstitutunda, rus sektorlarında Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunda və tarixi materializm, dialektiv materializm, fəlsəfə tarixi, elmi ateizimdən dərs demişəm. Məzmunu kommunist totalitar rejimi adlandırılan quruluşa qarşı demokratikləşmə prosesi yenidənqurma adı altında Bakıya da gəlib çatmışdı. Proses siyasi proses idi.

87-ci ilin sonlarından erməni separatizmi baş qaldırdı və Azərbaycanda bu məsələ ilə bağlı xalqın milli müqavimət hərəkatı, bunun tərkibi və paralel olaraq eyni zamanda əsrin əvvəllərində mövcud olub demokratik cümhuriyyətin yaranmasına səbəb olmuş Azərbaycan Milli Hərəkatı yeni bir vüsət aldı, geniş kütlələri əhatə elədi. Mitinqlər, qeyri-formal yığıncaqlar, təşkilatlar dövrü başlandı. Elmlər Akademiyası bu prosesin mərkəzi idi. Və mən də siyasətə bu proseslə gəldim deyə bilərəm. “Çənlibel”, “Azərbaycanı Xilas” cəmiyyəti, “Varlıq” və nəhayət Xalq Cəbhəsi...


- Maraqlıdır, niyə həmin dövrdə hərə bir təşkilat yaradırdı? Eyni təşkilatda birləşmək bu qədərmi çətin idi?

- Sizin bu sualınız yəqin ki, o dövrü yaxşı bilməməyinizdən irəli gəlir. Təkpartiyalı totalitar kommunist rejimi tamamilə fərqli bir rejim idi. Orda nəinki kiçik qrupların, hətta ayrı-ayrı fərdlərin belə fərqli hərəkəti dərhal onu məşhur edirdi, yenilərini prosesə gətirirdi, həm də bir növ idarəolunmayan zəncirvarı reaksiyalar, partlayışlar gedirdi. Bundan əlavə totalitar, təkpartiyalı, daha dəqiqi partiyasız qapalı cəmiyyətin dağıdılması, eyni zamanda, azad siyasi rəqabət mühitinin formalaşdırılması, insanın təşkilatlanma, siyasi əqidəsini seçmə və ifadə etmə azadlığının təsbiti, demokratiyanın əsas atributlarından olan çoxpartiyalı siyasi sistemin fopmalaşdırmaq hərəkatın əsas, strateji hədəflərindən biri idi və bu təşkilatlanmanı siyasi fəallığın artırılması, milli mücadiləyə kütlələrin cəlb edilməsi kimi stimullaşdırılmasını tələb edirdi.

 

- Xalq Cəbhəsinin hakimiyyətdə olduğu illərdə hakimiyyətdaxili ziddiyyətlər də çox idi. Elçibəy hakimiyyətinin devrilməsinin səbəblərindən biri də bu çəkişmələr ola bilərmi?

- Bütün dövrlərdə, hətta ən avtoritar rejimlər daxilində də siyasi komandalarda müəyyən fikir ayrılıqları, ziddiyyətlər, mənafe qrupları, intriqalar olur. Bizim hakimiyyətin təcrübəsini bir kənara qoyuram. 1993-cü ilin oktyabr ayının 4-də Rusiya ordusunun tankları Moskvada ölkə parlamentinin yerləşdiyi binanı atəşə tutdu. O vaxt parlamentin sədri Ruslan Xasbulatov və ona dəstək verən vitse-prezident Aleksandr Rutskoy Yeltsini devirirdi və onlar bir qədər əvvəl Yeltseni hakimiyyətə gətirən komandanın həlledici üzvləri idilər. Gürcüstanda, Ermənistanda, Tacikistanda neçə-neçə bu tipli hadisələr baş verdi. Nəzərə alsaq ki, keçmiş SSRİ-nin tərkibində olan ölkələrin bir çoxunda dövlətçilik ənənələri yox idi, ölkədə SSRİ-nin, sisteminin dağılması davam edirdi, ümumi bir inqilabi anarxiyaya əhval-ruhiyyəsi var idi, belə bir şəraitdə təbii ki, inqilablarla hakimiyyətə gəlmiş komandalar daxilində də ziddiyyətlərin olması təbii idi.
Ata-oğul Əliyevlərin hakimiyyətə gəlməsindən 26 il ötüb, bu 26 ildən sonra da elə içində yaşadığımız günlərdə hakimiyyətdaxili ziddiyyətlər kəskinləşməyibmi? İlham Əliyev bu günlərdə keçirtdiyi müşavirədə demədimi ki, hakimiyyət daxilində keçirtdiyimiz reformlara, islahatlara mane olan şəxslər var, bir hökumətin üzvü, digər hökumət üzvünü mətbuat vasitəsiylə şantaj edir? Bütün komandada siyasətçilərin hamısı eyni fikirdə ola bilməz. Amma bu ziddiyyətlərin bir həddi olmalıdır. Fikir ayrılıqları, ziddiyyətlər sistemə, hökumətə dağıdıcı təsir göstərən anda bunun mütləq qarşısı alınmalıdır.

 

- İlham Əliyev bunun qarşısını almaq üçün addımlar atır. Bəs Elçibəy və komandası nə etdi?

- Mən hesab edirəm ki, o vaxt ziddiyyətləri həll edib, elə həmin komandanın əksəriyyəti ilə növbəti mərhələyə keçmək olardı. Amma nəticədə məlum hadisələr baş verdi. O dövrdəki obyektiv situasiya indikindən də çətin və mürəkkəb idi. Müharibə gedirdi, ortada “tüfəngli adam” faktoru vardı. Lakin əslində bir sıra işlər də görülmüşdü. 1993-cü ilin may ayında Prezident yanında müşavirə keçirildi və orda “Dövlətçilik ili” elan olundu. Çox ciddi kadr dəyişikliyi ilə bağlı anons verildi. Ümumiyyətlə isə məncə, kadr inqilabı baş verməli idi, bir halda ki, inqilab baş vermişdi, onu sona qədər çatdırmaq lazım idi, siyasi elita inqilabi üsulla dəyişdirilməli idi, prezident seçkisindən dərhal sonra yeni parlament seçkiləri keçirmək lazım idi və s.

 

- Bəs bu prosesin başlamasına nə mane oldu?

- 1993-cü ildə baş verən qiyam bizim bu prosesi başlatmağımıza mane oldu. Bu qiyamın qarşısını almaq olsaydı, Azərbaycanın indiki siyasi mənzərəsi tamamilə fərqli olacaqdı.


- Elçibəy hakimiyyətə gələndən sonra bütün vəzifələr dəyişdirildi deyirlər...


- Əvvəla bu çox yanlış bir fikirdir ki, Elçibəy hakimiyyətə gələndən sonra cəmi on faiz vəzifə dəyişdirilmişdi. Amma indi düşünürəm ki, bunu yuxarıda da ifadə etdim, daha çox dəyişiklik etmək lazım idi.

 

- Sizcə də Xalq Cəbhəsinin hakimiyyəti dövründə idarəçilikdəki hansı səhvlər hakimiyyətin devirilməsini sürətləndirdi?


- Əvvəla hadisələri nəticəyə görə izah etmək metodikası çox qüsurludur, doğru deyil. Yuxarıda dedim, təkrar edirəm. İnqilabı axıra qədər etmək lazım idi. Siyasi elita dəyişilməli idi. Hakimiyyətin gücünü tətbiq etmək, prezidentin kursuna, qanununa, hüququna qarşı, Azərbaycanın maraq və mənafeyinə qarşı çıxan şəxsləri hüquq daxilində qəti şəkildə zərərsizləşdirmək lazım idi.

 

- O dövrün Baş Naziri kimi sizin heçmi səhviniz olmadı?

- Sözün düzü, mənim səlahiyyətlərim Baş Nazir olandan sonra dövlət katibi olduğum zamanlara nisbətən məhdudlaşdırılmışdı, yəni səhvlərdən danışanda dövlət katibi dövrünü də nəzərdə tutmaq lazımdır.


- Yəni sizin səhviniz olmayıb?


- Mən elə bir söz demədim. Ümumiyyətlə hər zaman bunu deyirəm ki, bütün səhvlər işlər komandanın, yaxşı işlər prezidentindir.

 

- Xalq Elçibəyi prezident kimi seçmişdi. Bəs necə oldu ki, qısa müddət sonra ona qarşı çıxan bir ovuc silahlının qiyamı qarşısında dayana bilmədi?


- 1920-ci ildə Cümhuriyyətin hakimiyyətdən getməsinə səbəb nə oldu? Niyə getdi? Rusun 70 minlik 11-cı Qızıl Ordu sərhədi artıq keçmişdi, o vaxt Milli Hökuməti məcbur elədilər ki, hakimiyyəti bolşeviklərə təslim etsin. Bununla da müstəqillik qurtardı. Elçibəy hakimiyyətində təbii ki, səhvlərin qüsurların olmadığı iddiasında deyiləm. Seçkilərdə Əbülfəz Elçibəyə 100 faiz səs verilməmişdi. Onun seçildiyi seçkilərdə Nizami Süleymanov da 32 faiz səs toplamışdı. Bu səs təkcə Nizami Süleymanovun səsi deyildi. Bu səs həm də Xalq Cəbhəsinin hakimiyyətə gəlməsindən qorxan qüvvələrin səsi idi. O qüvvələrin arxasında da güclü, nüfuzlu xarici qüvvələr dayanmışdı. Bu sirr deyil ki, həmin qüvvələrin başında da İran və Rusiya dayanırdı.


- Belə çıxır ki, o vaxtkı iqtidar bu qüvvələrlə bacarmayıb. Bəs xalq niyə hakimiyyəti müdafiəyə qalxmadı?

- Hər bir hökumətin əsas vəzifəsi öz hakimiyyətini qorumaqdır. Çünki özünü qoruya bilməyən hakimiyyət dövləti və xalqı qoruya bilməz. Bizim hakimiyyət özünü qorumalı idi. Daha qətiyyətli addımlar atılmalı idi. Əslində biz buna cəhd də etdik, amma nail ola bilmədik. Xalq səni hakimiyyətə gətirə bilər, amma hakimiyyəti qoruyub müdafiə etmək sənin borcundur və sən hakimiyyəti qoruyub saxlaya bilməmisənsə, bu, xalqın sənin əleyhinə olması demək deyil.


- Qarabağ problemini daha çox torpaq itirmədən həll etmək üçün hansı addımlar atıldı?


- Qarabağ məsələsi 88-ci ildən alovlanmağa başlamışdı. İlk şəhidlərimizi də elə həmin ildə vermişik. 91-ci ildə artıq ermənilərin bizə nisbətən güclü silahlanmış ordusu var idi. O ordunun qarşısında əlində quş tüfəngindən başqa silahı olmayan dinc əhali və Xalq Cəbhəsi var idi. Demək istəyirəm ki, bu anında həll olunan məsələ olsaydı, əmin olun ki, həll edilərdi. Bu məsələnin arxasında çox böyük dünya güclərinin maraq və mənafelərinin olduğu məlum oldu. Eyni zamanda 92-93-cü illərdə Elçibəy iqtidarının Qarabağ məsələsinin həlli istiqamətində hərbi, siyasi, diplomatik istiqamətlərdə apardığı işin yekunu 93-cü ilin iyununda artıq hazırlanmış, paraflanmış, imzalanması gözlənilən Böyük sülh müqaviləsi idi. İyun ayının 7-də müzakirədən sonra qəbul olunan həmin müqavilədəki qrafikə görə erməni hərbi qüvvələri 20 iyunda Kəlbəcərdən çıxırdı və 40 gün ərzində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü saxlanılmaqla müharibə qurtarırdı. Ermənistan hökuməti sülhə getməyə razılaşmışdı.

“Firudin Cəlilov nazir postuna mənim təkidimlə gəlib”

 


- Firudin Cəlilov müsahibəsində Azərbaycanda Ali Məktəblərə qəbul imtahanlarında test üsulunun ideya və təşəbbüsünün özünə məxsus olduğunu iddia edir. Və sizin də həmin proseslərin iştirakçısı olduğunuzu bildirib...


- Mən Firudin Cəlilovun həmin müsahibəsində səsləndirdiyi iddialara yazılı cavab vermişəm. Sənədlərlə sübut edilir ki, onun söylədikləri həqiqəti əks etdirmir. Azərbaycanda ali məktəblərə qəbul imtahanlarında test üsulununun tətbiqi ideya və təşəbbüs Prezident olduqdan sonra siyasi iradə olaraq Elçibəyə məxsusdur. SSRİ-nin son illərində ən ciddi korrupsiyalaşmış sahələrdən biri qəbul imtahanlarında idi. Ona görə də bu sahədə korrupsiyanın aradan qaldırılması, haqq-ədalətin bərqərar olunması üçün yeni qurulacaq dövlət məsələsi müzakirə olunarkən Xalq Cəbhəsi və onun sədri olaraq Əbülfəz Elçibəy qəbul imtahanlarında bir qayda olaraq Türkiyə modelini əsas götürdü. 1992- ci ilin yazında Türkiyə müstəqillik qazanmış yeni türk Cümhuriyyətlərindən hər il 10 min tələbənin Türkiyədə Türkiyə dövləti hesabına təhsil almasını nəzərdə tutan “Böyük Öyrənci projesi” adı almış proqram qəbul etdi. 1992- ci ilin may ayının 3-də Süleyman Dəmirəlin Bakıya səfəri zamanı Azərbaycan Respublikası təhsil sahəsində əməkdaşlıqla bağlı bir müqavilə imzaladı.

Həmin müqaviləyə görə 1400 ali, 600 orta təhsil müəssisəsinə azərbaycanlı tələbənin qəbulu nəzərdə tutulurdu. Düzdü, bu müqavilədə tələbələrin yerində necə seçilməsi, Türkiyəyə göndərilməsiylə bağlı dəqiq göstərişləri, şərtləri əks etdirən müddəalar yox idi. Amma sonrakı protokollarla razılaşdırılmışdı ki, Türkiyənin o dövrdə Baş Bakanlığa tabe olan xüsusi dövlət idarəsinin nəznində xüsusi idarə bu qəbul prosesində iştirak etsin. Əslində, Azərbaycanda qəbul imtahanlarına test üsulunun gətirilməsində Türkiyədə həyata keçirilən həmin “Böyük Öyrənci Projesi”nin layihəsinin böyük, həlledici təsiri olub.

 

- Doğurdanmı Firudin bəy tələbə qəbulunda test üsulunun tətbiqini prezidentə qəbul etdirmək üçün tələbə qəbulu imtahanlarını dayandırmışdı?


- Bunlar əlbəttə ki, həqiqətə uyğun deyil. Düzdü, iyul ayının 2-də belə bir sərəncam imzalanıb. O sərəncam hətta mətbuatda da dərc olunub. Həmin dövrdə axşam və qiyabi imtahanları iyul ayında keçirilirdi. May ayında artıq elan verilmişdi. Laçın və Şuşanın işğalı ilə bağlı Xalq Təhsil Nazirliyinin təklifi ilə işğal olunmuş rayonlarda yaşayan insanların qaçqın düşməsi və onların qəbul imtahanlarına gəlməsiylə bağlı yaranan çətinliklə əlaqədar olaraq axşam və qiyabi şöbəyə artıq sənədləri qəbul edilən şəxslər üçün imtahanların keçirilməsi dayandırıldı. Bunun qətiyyən nə Firudin bəyə, nə də testə aidiyyəti yoxdur. Firudin Cəlilov daha sonra iddia edir ki, o bu məsələni Elçibəylə müzakirə edib, Elçibəy test üsulunun keçirilməsin razılıq verməyib. Belə bir şey də olmayıb. Mən Firudin bəyin təhsil sahəsindəki əziyyətlərini, təşəbbüslərini qətiyyən kənara qoymuram. Amma bu boyda da yalan olmaz axı. İyun ayının üçüncü on günlüyündə tələbə qəbulu üzrə, o cümlədə də test üsulu ilə qəbul məsələləri nəzərdə tutularaq Prezident aparatında əməli işçi qrupu yaradılıb.

Rəsmi dövlət agentliyi bununla bağlı məlumat yayıb. İyul ayının 11-də Prezident aparatında Humanitar Məsələlər üzrə Dövlət Müşaviri Rafiq İsmayılovun rəhbərliyi ilə test üsuluna keçmək barədə müşavirə keçirilib. Tələbələrin Türkiyəyə göndərilməsi isə baş verib iyul ayının 19-da. Yəni təsəvvür edin ki, Prezidentin test üsulunun əleyhinədir, eyni zamanda iyun ayında test üsuluna keçməyi ehtiva edən Prezident aparatında əməli işçi qrup yaradılır, iyulun ayının 11-də Prezidentin dövlət müşaviri həmin əməli işçi qrupunun hesabatının da dinlənildiyi müşavirə keçirir və bununla bağlı rəsmi dövlət agentliyi test haqqında siyasi qərar haqqında rəsmi məlumat yayır, bu ola bilərmi? Sizcə Prezidentin Aparatı Prezidentin əleyhinə olduğu belə böyük bir reformanı həyata keçirmək istiqamətində fəaliyyət göstərərmi? Yeri gəlmişkən konkret bu fəaliyyətdə F. Cəlilov iştirak etməyib.


- Xalq Cəbhəsinin hakimiyyəti dövründə cəbhəçilər Firudin Cəlilova mənəvi təzyiqlər göstərib?


- Nədən söhbət gedir? Bizim hakimiyyətdə olduğumuz dövrlərdə şəxsən mənim Firudin Cəlilovla münasibətimiz yaxşı olub.

 

- Bildirir ki, cəbhəçilər məni “vurmağa”çalışdırdılar. Dövlət televiziyalarında əleyhimə çıxışlar verilirdi?


- Elçibəy komandasında Firudin Cəlilovla ən yaxın münasibəti olan adam mən olmuşam. Bir sıra dövrlərdə ona qarşı göstərilən təzyiqlərin yox, nəticəsi ola biləcək mənfi rəylərin də qarşısında mən olmuşam. Hətta onun vəzifədən uzaqlaşdırılması situasiyaları olub qarşısını mənə Prezidentin etimadından istifadə edərək almışam. İndi o başqa şəkildə deyir, amma sənədlər var. 1993-cü ildə mən Baş Nazir olandan sonra kabinet yenidən formalaşdırılanda Prezident Xalq Təhsili Naziri kimi professor Tofiq Hacıyevin təyin olunmasıyla bağlı fərman hazırlanması üçün tapşırıq vermişdi artıq. Mən Firudin Cəlilovun təhsil sahəsindəki təcrübəsini, onun təhsil konsepsiyası və təhsil qanununun hazırlanmasındakı rolunu və sahədə reformların reallaşmasında postensialını nəzərə alaraq təkid elədim ki, Firudin Cəlilov Təhsil Naziri olsun. Məhz F. Cəlilova görə, onun hökumətdə qalması üçün o vaxt Xalq Təhsil Nazirliyi iki yerə, Ali Təhsil Nazirliyi və Maarif Nazirliyinə ayrıldı. Tofiq Hacıyev Maarif Naziri , Firudin Cəlilov Ali Təhsil Naziri təyin olundu. Amma əslinə qalsa bu çox vacib bir struktur dəyişikliyi deyildi.


- Prezidentin keçirtdiyi islahatlar qabağı hər zaman nədənsə ölkə qarışır. Belə bir fikir formalaşıb ki, xarici qüvvələr müxalifətin əli ilə hakimiyyətdə islahatların aparılmasına mane olur. Doğurdanmı müxalifət xarici qüvvələrin maraqlarında tramplin rolunu oynayır?


- Əvvəla bəzi kadr və idarəetmə strukturlarında dəyişiklikləri islahat kimi qələmə vermək yumşaq desək diskussiyalıdır. Azərbaycanda sistem xarakterli, biri-birini şərtləndirən kompleks, köklü siyasi, iqtisadi, sosial islahatlara ehtiyac var. Bu islahatlar iqtisadi və siyasi hakimiyyətlər ayrımını təmin etməlidir. İslahatların keçirilməsi üçün hətta ortada olsa belə subyektiv siyasi iradə kifayət deyildir, faktiki olaraq bu heç ortada yoxdur, olsa belə təkrar edirəm kifayət deyildir. İslahatların istinad nöqtəsi və mexanizmi kimi legitimlik dərəcəsi yüksək olan və siyasi islahatların ilkin addımı ola biləcək parlamentə ehtiyac var. Biz təklif edirik ki, bu proporsional seçki sisteminin də tətbiqi ilə formalaşdırılsın. Yəni seçki komissiyaları yaradılsın və seçki məcəlləsində dəyişikliklər edilsin və s

. Məhz yeni parlament islahatlarının hazırlanması, keçirilməsi və dönməzliyinin təminatçısı rolunu oynaya bilər. Problem budur. Xarici qüvvələrin ölkədə müxalifətin əli ilə islahatlara mane olması tezisi təbliğatdır, mifdir, fiksiyadır. Real islahatlar başlasa cəmiyyət və müxalifət onu müdafiə edər və əgər xarici qüvvələrin 5-ci kolonu rolu oynayan siyasi qüvvə varsa da dərhal ofsaydda qalar. Ölkənin əsas siyasi problemi müxalifətin radikallığı yox, iqtidarın radikallığıdır. Radikal müxalifətdir, müxalifət daxilindəki radikalizmi də yaradan və sulayan iqtidarın radikalizmi, köklü islahatlar aparmaq istəməməsi, antiislahatçı siyasi kursudur. (Bakupost.az)

31 Oktyabr 2019, 14:59   
loading...
Ən çox izlənənlər
Xəbərlər

Новости

Культ Илона: Tesla представляет новый автомобиль

В ночь на четверг Илон Маск представил Tesla Model Y на студии Tesla Design Studio в городе Хоторн, штат Калифорния, накачанной толпой фанатов Tesla, сотрудников, инвесторов и СМИ. "Мы буквально возвращаем сексуальность", - сказал Маск после выхода на сцену под хит баров 90-х "I 'm Too Sexy". Маск ссылался на то, что его линейка автомобилей Models S, 3, X, а теперь и Y, теперь намеренно произносит слово - вы догадались - "сексуально". Или S3XY. Компания Tesla выставляет свою новую модель в качестве доступного кроссовера, который, как сказал Маск, "имеет функциональность внедорожника, и ездит, как спорткар". Вообще, она как бы выглядит как хэтчбек версии Model 3; нежным кривым и большим, называйте это Карди Б из Тесла. В то время как Tesla бросила четверговое собрание, чтобы показать модель Y, это также был шанс для Маска, чтобы направить свою внутреннюю рок-звезду и сделать круг победы среди фанатов, друзей и бывших ненавистников, отмечая, как далеко шагнула Tesla всего за 14 лет существования. "Через двенадцать месяцев мы сделаем около миллиона автомобилей", - сказал Маск. "Довольно дико думать, что 11 лет назад сегодня мы сделали буквально одну машину. Через год - 1 миллион ". После характерного долгого входа Маск открыл мероприятие, появившись на сцене во всем черном 'припеве в паре с заказным черно-красным Tesla Nikes. Толпа из сотен человек сгустилась еще ближе к сцене, когда клубная музыка сошла на нет, а красное партийное освещение было заменено на сценический прожектор. Бармены взяли перерыв. Вместо того, чтобы просто показать нам чертову машину, Маск продолжил пройтись по истории Tesla, начиная с дебюта Tesla Roadster в 2008 году, заканчивая строительством Гигафабрик по всему миру, через масштабную борьбу за производство Model 3 2018 года ("2018-й почувствовал, что стареет сразу 5 на лет") и, наконец, до настоящего времени. Это включало в себя прокачку каждой модели - Roadster, S, 3, X и даже Semi - в пространство событий и на сцену (хотя Semi пришлось остаться в задней части. Он просто большой болван!) Маск показал урок истории Tesla не только для того, чтобы просто показать это, но и для того, чтобы донести свое видение будущего: полностью устойчивая энергетическая система, в комплекте с транспортными средствами Tesla, солнечными панелями, батареями (под названием Powerwall) и суперзарядами. "С помощью солнечных и силовых и электромобилей у нас впереди действительно светлое будущее", - сказал Маск. "Это захватывающе" С точки зрения бизнеса это оптимистично. После проблем с производством Model 3 и потасовок с SEC, Tesla просто едва выбила выгодные кварталы в первой половине 2018 года. Tesla также должна заплатить за свой шанхайский завод, и принять новые производственные вызовы с моделью Y. Так что финансовое будущее Tesla может быть не сразу ярким, но вы получили ощущение, что Маск говорил о картине будущей энергии. Он также воспользовался шансом, чтобы признать, что перемены Tesla вдохновили отрасль в целом в отношении электромобилей - со здоровой дозой f * * * haters. Он рыдал о том, как в 2009 году СМИ и автопром называли Tesla и концепт электромобилей смешными всевозможными названиями. Но как сейчас, каждый бизнес субъект автомобильной промышленности делает ставку на электричество. Это, по словам Маска, было его конечной целью: не просто продать электромобиль, а сделать электрокар стандартом отрасли. "Это цель была все это время", - сказал Маск. Наконец, Маск вывел "Модель Y". Маск взглянул на сцену с усмешкой, все напрягались, чтобы посмотреть на новую машину. "Из любого внедорожника среднего размера, я думаю, это будет тот, который вы хотите", - сказал Маск. Он был горд. Помимо проверки Model Y, ночь на четверг показала, что событие Tesla - по-настоящему странное зрелище. Я узнал на прошлом мероприятии, что Tesla предлагает места для событий своим истинным болельщикам, автовладельцам и членам сообщества. Это означает, что фанатское сообщество Маска - которое активно в интернете - фактически материализует IRL, надев куртки Tesla и крича "WE LOVE YOU" на Маска со сцены. Сотрудники Tesla также принимают участие, и их можно увидеть в праздновании дебюта, когда они жутко пьют пиво среди толпы. Там есть инвесторы и банкиры, хорошо одетые женщины и мужчины, одетые в жилеты, наблюдающие за всем этим, довольные деньгами, которые они дали Маску. И, наконец, есть СМИ и блоггеры, которые фиксируют каждый момент события в своих камерах, как они говорят для аудитории, которую никто из нас не видит. Когда они все сталкиваются, это действительно что-то. Когда Кейси Нейстат пробился в тестовую езду Tesla Model Y, фанат Tesla кричал на пресловутого блогера, снова и снова спрашивая: "ВЫ ДАЖЕ ВОДИТЕ TESLA, КЕЙСИ? А ТЫ? " Она, по всей видимости, была расстроена тем, что общественный деятель получил путевку вместо нее, настоящего поклонником. О да, была пробная поездка. Это было... Очень быстро! В обоих смыслах слова. Tesla предлагала заезды в Model Y для прессы и инвесторов, а также фанатов, если им посчастливилось получить их номера. Маск рекламировал машину, которая может ехать от 0 до 60 миль/ч за 3,5 секунды. И скромно хвастался этим. Мы не совсем так далеко добрались: заезды длились около минуты, путешествуя по парковке, а потом по кварталу. Водители также продемонстрировали возможности электромотора, так как ускорялись по блоку. Модель Y основана на дизайне Model 3, поэтому у нее похожий интерьер: огромная крыша, охватывающая почти длину автомобиля, горизонтальный сенсорный экран и пять сидений, в которые мы должны втиснуться. А потом все закончилось. Болельщики продолжали ждать заездов. Пирог, который Маск пообещал в Twitter в ознаменование Дня Пи (14 марта), материализовался; Бар снова открылся. Маск сейчас переживает много проблем. У него есть обвинение в неуважении к суду от SEC за нарушение соглашения за его твит и несколько случаев разоблачения рисуют его мстительным, чрезмерно контролирующим боссом. Маск как общественный деятель - с его трюками в Twitter и появлением красных ковров и диких предсказаний - супер. Лично он кажется искренне гордым и счастливым. Источник:https://mashable.com/

Обзор iPhone 11: сочетание цены, возможностей и качества

В прошлом году Apple представила iPhone XR как «доступное» предложение в своей новой линейке iPhone. Нам очень понравился XR, и мы даже сказали, что это может быть лучший iPhone, который когда-либо делал Apple. Следствием iPhone XR является новый iPhone 11, и тот факт, что Apple решила благословить эту модель названием «iPhone 11», а не называть его чем-то вроде iPhone 11R, многое говорит о том, где компания позиционирует телефон. Но может ли этот телефон нести бремя быть известным как iPhone 11? На самом деле, это может. Удовлетворительное повышение скорости, настройка двух камер и длительное время автономной работы делают iPhone 11 даже лучше, чем прошлогодний iPhone XR. И учитывая его относительно низкую цену, это, вероятно, лучший новый iPhone для большинства людей. Улучшения камеры Отличительной чертой iPhone 11 является его 12-мегапиксельная двойная камера. Похоже, что Apple решила, что с телефонами этого года они сделают камеру ударно намеренно привлекательной. Единственная камера iPhone XR едва заметна, а дизайн удвоенной камеры iPhone XS не заставит вас задуматься о том, как она выглядит. Но двойная камера iPhone 11 требует вашего внимания и кричит: «Улыбайся! Вы на камеру! iphone xr iphone 11 камеры IPhone XR (слева) имеет одну широкую камеру. IPhone 11 (справа) имеет широкие и сверхширокие камеры. У iPhone 11 есть широкая камера, такая же, как на iPhone XR, но вторая камера iPhone 11 - это сверхширокая камера с 2-кратным увеличением, позволяющая вам снимать больше в любой среде, в которой вы снимаете. Эти две камеры также есть на iPhone 11 Pro, который добавляет третью телеобъектив для увеличения. Сверхширокий - это отличное дополнение, обеспечивающее еще большую гибкость при съемке фотографий. К счастью, Apple позволяет легко переключаться между широким и ультра широким диапазоном. При создании кадра в приложении «Камера» в нижней части рамки изображения появляется кнопка 1x, что означает, что используется широкая камера. Нажмите эту кнопку, и телефон переключится на сверхширокую камеру, и кнопка 1x станет кнопкой 0,5x. Нажмите кнопку еще раз, чтобы переключиться обратно. Кроме того, когда вы находитесь в режиме 1-кратного обзора камеры, вы получите предварительный просмотр того, как будет выглядеть сверхширокий снимок 0,5x. телефон шириной 11 фресок Снято на камеру iPhone 11 1x шириной. Приложение для камеры iphone 11 с широким видоискателем При использовании широкоугольной камеры вы можете увидеть предварительный просмотр сверхширокого обзора, не переключаясь на сверхширокую камеру. телефон 11 росписи ультра широкий Полученное изображение с помощью ультраширокой камеры iPhone 11. С точки зрения фактического качества изображения, как широкие, так и ультраширокие дают великолепно выглядящие фотографии. Цвета точные, а камеры обеспечивают потрясающий уровень детализации и четкости изображения. Конечно, мы говорили то же самое о предыдущих iPhone, и это все еще верно в отношении iPhone 11. Но эксклюзивно для iPhone 11 (и 11 Pro) - это новый ночной режим, который полностью обновляет игру Apple для съемки при слабом освещении. Действительно, если вы ищете только одну причину, чтобы купить новый iPhone, это, вероятно, это. Ночной режим снимает изображения, снятые в темноте, и использует программную обработку для выявления деталей, которые в противном случае были бы потеряны. У нас есть подробности о том, как использовать ночной режим и как он работает, в отдельной статье. Улучшение при слабом освещении было доступно в телефонах Android, и, наконец, на iPhone, и оно работает очень хорошо. Наше родственное издание PCWorld даже обнаружило, что ночной режим Apple лучше, чем версия Android. Итог: это полезная функция, которая дает отличные результаты. iphone 11 ночной режим перед Снято без использования ночного режима. iphone 11 ночной режим после Снято с активным ночным режимом. Каково это снимать в ночном режиме.Единственная проблема, с которой я столкнулся с задней камерой iPhone 11, - это отсутствие оптического зума. Как и в случае с iPhone XR, iPhone 11 имеет только цифровой зум, вплоть до 5-кратного. В некоторых случаях, особенно когда вы проходите цифровое увеличение с увеличением 2х, вы получаете заметный шум изображения, что делает неприглядную фотографию. Так что, если вы мне нравитесь и часто пользуетесь зумом, вам нужно переосмыслить то, как вы используете его на iPhone 11. камера iphone 11 крупным планом У камеры iPhone 11 нет оптического зума, хотя он предлагает 5-кратный цифровой зум. Стоит отметить, что Apple наконец-то обновила фронтальную камеру TrueDepth, с 7-мегапиксельной камеры, которая снимает видео 1080p / 60fps, до 12-мегапиксельной камеры, которая снимает видеокамеру 4K / 60fps. А передняя камера может записывать замедленное видео, которое ранее было недоступно. Так что да. Давайте посмотрим, сможет ли Apple сделать «обман». Быстрый телефон становится еще быстрее В основе iPhone 11 лежит новый процессор A13 Bionic, преемник A12 Bionic, который есть в iPhone XR. A12 Bionic - впечатляющий чип, так что же делает A13 Bionic, чтобы продолжить его? При производительности процессора выигрыш скромный. В тестах Geekbench 5 iPhone 11 продемонстрировал 14-процентное увеличение производительности одноядерного процессора по сравнению с iPhone XR, в то время как производительность многоядерных процессоров подскочила на 18%. Geekbench 5 Iphone 11 XR Результаты являются баллами. Чем дольше бары / тем выше результаты, тем лучше. Нажмите, чтобы увеличить. В тестах, которые подчеркивают графическую производительность iPhone, iPhone 11 продемонстрировал более впечатляющие результаты по сравнению с iPhone XR. В тесте 3DMark Sling Shot iPhone 11 был на 29 процентов быстрее в тестах Sling Shot Extreme и Sling Shot Extreme Unlimited. В тесте 3D Stark Ice Storm Unlimited iPhone 11 был на 20 процентов быстрее. 3dmark рогатка iphone 11 xr Результаты являются баллами. Чем дольше бары / тем выше результаты, тем лучше. Нажмите, чтобы увеличить. 3dmark icestorm iphone 11 xr Результаты являются баллами. Чем дольше бары / тем выше результаты, тем лучше. Нажмите, чтобы увеличить. Цифры показывают повышение производительности, но чувствует ли себя iPhone 11 быстрее, чем iPhone XR? Это наверняка так. При повседневном использовании iPhone 11 чувствует себя быстрее, приложения чувствуют, что они запускаются быстрее, а производительность графики в играх заметно снижается. Это даже верно при сравнении производительности с iPhone XS, который использует тот же процессор, что и iPhone XR. IPhone 11 имеет тот же процессор, что и iPhone 11 Pro, и результаты тестов в целом для этих телефонов соответствовали друг другу. Так что, по сути, за несколько сотен долларов вы можете получить такую ​​же производительность в iPhone 11, как и профессионалы. Если производительность является вашим главным соображением, это ценностное предложение, которое трудно игнорировать. Немного больше время автономной работы Apple утверждает, что батарея iPhone 11 емкостью 3046 мАч работает на один час дольше, чем батарея iPhone XR емкостью 2942 мАч, и вы можете получить до 17 часов воспроизведения видео, 10 часов потокового видео и 65 часов воспроизведения аудио. Примечательно, что Apple больше не предоставляет оценку того, что она назвала «время разговора (беспроводное)». Для iPhone XR это было 25 часов, и мы можем подсчитать, что вы можете получить до 26 часов на iPhone 11. Согласно Apple Например, более длительный срок службы батареи был достигнут за счет сочетания большей батареи и оптимизации программного и аппаратного обеспечения. Мы использовали тест Geekbench 4 Battery Life, чтобы измерить время автономной работы и сравнить его с другими iPhone. Результаты нашего теста показали, что iPhone 11 и iPhone XR имеют одинаковое время автономной работы. На самом деле, в нашем тестировании iPhone 11 продержался всего на несколько секунд дольше, чем iPhone XR. В нашем тесте Geekbench 4 Battery Life выполняются ресурсоемкие задачи (с выключенным затемнением экрана) до тех пор, пока батарея не разрядится, поэтому она не отражает реальное использование. Тем не менее, это эффективный способ последовательно тестировать разные телефоны. батарея iphone 11 xr Результаты раз в минутах. Чем дольше бары / тем выше результаты, тем лучше. Нажмите, чтобы увеличить.Во время ежедневного использования мне никогда не приходилось заряжать iPhone 11 до конца моего дня. Я думаю, что я более требовательный пользователь, чем большинство, потому что я играю в Pokémon Go во время моих поездок на работу и обратно, а также на прогулку с собаками. В мой самый трудный день (в субботу, прогуливаясь по парку Золотых Ворот в Сан-Франциско, играя в PoGo, наблюдая за футбольным матчем моего сына и используя навигацию по Apple Maps), я закончил день, когда осталось 24% заряда батареи. Совсем неплохо. Одним из основных недостатков в отношении срока службы батареи является прилагаемое зарядное устройство. Apple по-прежнему имеет маленькое медленное 5-ваттное зарядное устройство со своей младшей моделью iPhone. За 29 долларов вы можете купить адаптер питания USB-C на 18 Вт от Apple - тот же, что входит в комплект поставки iPhone 11 Pro. Обидно, что Apple не включает это зарядное устройство в базовую модель. IPhone 11 также поддерживает беспроводную зарядку, но вам придется приобретать беспроводное зарядное устройство Qi отдельно. Дизайн: не связывайтесь с тем, что работает Apple не сильно изменилась, когда дело доходит до промышленного дизайна. IPhone 11 очень похож на iPhone XR, с анодированными алюминиевыми боковинами, выемкой дисплея и стеклянной задней панелью, доступной в черном, зеленом, фиолетовом, белом, желтом и (Product) Red. Тем не менее, цветовая гамма в этом году отличается: Apple решила использовать пастельные оттенки, более тонкие, чем яркие цвета XR. ободок iphone 11 Лицевая панель iPhone 11 (справа) толще, чем лицевая панель на OLED-телефонах, например iPhone 11 Pro Max (слева). IPhone 11 по-прежнему оснащен черными рамками, которые толще, чем у айфонов с OLED-дисплеями. И до тех пор, пока эта модель продолжает использовать ЖК-дисплей (более дешевая деталь, чем OLED в модели Pro), более толстые лицевые панели сохранятся, чтобы помочь остановить утечку света. Имейте в виду, я не нашел ободряющих рамок. На самом деле, я фактически не замечал их, пока они мне не указали. Наиболее заметным изменением дизайна между iPhone 11 и iPhone XR (помимо цветов и неровностей камеры) является размещение логотипа Apple, который теперь находится по центру, а не около камеры.

SON XƏBƏRLƏR

Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin